Klima çok yavaş soğutuyor

"Klima soğutuyor ama çok yavaş" şikâyetinin ilk sorusu şu olmalı: normal ne kadar? Bu sayı bilinmeden yavaşlık bir his olarak kalıyor. Oysa soğutmanın hangi sürede nereye gelmesi gerektiği ölçülebiliyor.

Normal soğutma süresi neye bağlı, hangi noktadan sonra anormal sayılıyor ve sebepler nasıl ayrılıyor?

İlk ölçüt: üfleme ile emiş arasındaki fark

Cihazın iş üretip üretmediği, süreye bakmadan önce tek bir ölçümle anlaşılıyor. İç ünitenin emdiği hava ile üflediği hava arasındaki sıcaklık farkı okunuyor. Soğutmada bu fark belirli bir aralıkta bekleniyor; aralığın altındaysa cihaz yeterli iş üretmiyor demek.

Bu ölçüm cihaz birkaç dakika çalıştıktan sonra alınıyor; ilk anda değerler henüz oturmuyor. Fark yerindeyse cihaz görevini yapıyor; yavaşlık başka yerden geliyor.

Fark düşükse arama cihaz tarafında sürüyor: hava debisi, akışkan miktarı, eşanjör yüzeyi. Bu tek ölçüm, "cihaz mı yavaş yoksa oda mı ağır" sorusunu ikiye ayırıyor.

Süreyi belirleyen şey oda

Bir odanın soğuma süresi cihazın kapasitesi kadar odanın kendisine de bağlı. Duvarlar, zemin ve eşyalar ısı depoluyor; havanın sıcaklığı düşse bile bu yüzeyler ısı vermeye devam ediyor.

Bu yüzden gün boyu ısınmış bir oda, akşam açılan cihazla hemen soğumuyor. Yüksek tavanlı ve büyük hacimli mekânlarda süre doğal olarak uzuyor. Güneş alan bir cephe, kapalı tutulmamış bir kapı ya da mekândaki kişi sayısı süreyi doğrudan uzatıyor.

Yani aynı cihaz, aynı ayarla farklı odalarda farklı sürelerde sonuç veriyor. Karşılaştırma yapılacaksa aynı odanın geçmiş davranışıyla yapılıyor; komşunun cihazıyla değil.

Hangi noktadan sonra anormal

Pratikte anormallik, süreden çok davranış değişikliğiyle anlaşılıyor. Aynı oda, aynı ayar ve benzer dış hava koşulunda cihaz eskiden hedefe ulaşıyorken artık ulaşamıyorsa bir gerileme var demek. Cihaz hiç kesmeden çalışıyor ve hedefe hiç ulaşamıyorsa, süre tartışması bitmiş oluyor: kapasite yetmiyor ya da cihazda sorun var.

Hedefe ulaşıyor ama çok uzun sürede ulaşıyorsa, gerileme ölçümle doğrulanıyor. Bu yüzden bakım kayıtları belirleyici oluyor: geçmiş yıllarda alınmış hava debisi, çekilen akım ve sıcaklık farkı değerleri bugünküyle karşılaştırılıyor.

Kayıt yoksa gerileme tahminle değerlendirilmek zorunda kalıyor. Bu, ölçüm değerlerinin her ziyarette yazılı bırakılmasının en somut karşılığı oluyor.

Cihaz tarafındaki sebepler

Ölçümde fark düşük çıkıyorsa sırayla şunlara bakılıyor.

Hava debisi. Dolmuş filtre, kapanmış eşanjör yüzeyi ya da kirlenmiş fan çarkı debiyi düşürüyor; cihaz aynı havayı defalarca işliyor.

Akışkan miktarı. Azaldığında soğutma gücü düşüyor; aşırı ısıtma değeri yükseliyor.

Dış ünite yüzeyi. Kapanmış kanatçık ısıyı atamıyor; yoğuşma basıncı yükseliyor ve kapasite düşüyor.

Kompresör verimi. Yıllar içinde düşebiliyor; basınç oranı ve çekilen akım birlikte değerlendiriliyor.

Bu dört kalem, kapasite kaybının neredeyse tamamını açıklıyor. Hangisinin geçerli olduğu ölçümle ayrılıyor; gözle bakarak karar verilmiyor.

Kullanım tarafındaki sebepler

Ölçüm yerinde çıkıyorsa arama kullanım düzenine geçiyor. Ayarın çok düşük verilmesi soğutmayı hızlandırmıyor; cihaz zaten tam kapasitede çalışıyor. Fan devrinin düşük kademede bırakılması ise doğrudan yavaşlatıyor; hızlı sonuç isteniyorsa devir yükseltiliyor.

Kapı ve pencerelerin açık kalması, soğutulan havanın sürekli kaçmasına yol açıyor.

Üfleme yönünün bir engele çarpması, havanın odaya dağılmasını engelliyor. Cihazın gün boyu kapalı tutulup akşam açılması da uzun süre demek; ısınmış yüzeylerin soğuması zaman alıyor. Bu maddeler düzeltildiğinde çoğu zaman cihaza dokunmadan belirgin fark elde ediliyor.

Ölçüm sırası

Sahada sıra şöyle işliyor. Cihaz çalıştırılıp birkaç dakika bekleniyor, emiş ve üfleme sıcaklıkları ölçülüyor.

Hava debisi okunuyor ve filtre ile eşanjör yüzeyi kontrol ediliyor.

Manifold bağlanıp basınçlar, aşırı ısıtma ve aşırı soğutma alınıyor. Dış ünitenin yüzeyi ve fanı değerlendiriliyor, çekilen akım ölçülüyor.

Değerler yerindeyse mekân tarafına geçiliyor: hacim, tavan yüksekliği, cam alanı, kapı düzeni, iç ısı kaynakları. Sonuçta iki tablodan biri çıkıyor — cihaz gerilemiş ya da mekânın yükü artmış — ve ikisi farklı çözüm istiyor.

Beklentiyi doğru kurmak

Bu şikâyette beklentinin kendisi de değerlendirmenin parçası oluyor. Bir klima, odayı dakikalar içinde soğutan bir cihaz değil; ısıyı dışarı taşıyan bir sistem ve bu taşıma zaman alıyor. Sıcak bir günde, gün boyu ısınmış bir odada hedefe ulaşma süresi doğal olarak uzuyor.

Cihazı gün içinde düşük bir ayarda sürekli çalıştırmak, akşam sıfırdan soğutmaya göre hem daha hızlı hem daha dengeli sonuç veriyor.

Gölgeleme ve yalıtım, süreyi cihazdan daha çok kısaltıyor. Bu çerçeve konuşulduğunda, "yavaş" şikâyetlerinin bir bölümü ölçüm yapılmadan çözülüyor.

Yeni cihazda yavaşlık

Yeni kurulmuş bir cihazda yavaşlık şikâyeti geliyorsa arama montaj tarafında başlıyor. Vakum yeterince yapılmamışsa devrede kalan nem ve hava, kapasiteyi baştan düşürüyor. Hat uzunluğuna göre ilave şarj yapılmamışsa sistem eksik akışkanla çalışıyor.

Vanaların tam açılmamış olması da sık karşılaşılan bir sebep. Kapasite hesabı eksik yapılmışsa cihaz zaten sınırda seçilmiş oluyor.

Bu yüzden ilk sezonda çıkan yavaşlık şikâyetlerinde devreye alma değerleri isteniyor; kayıt varsa karşılaştırma tek adımda yapılıyor.

Ölçüm neden çalışırken alınıyor

Bu şikâyette ölçümün alınma anı sonucu doğrudan etkiliyor. Yeni açılmış bir cihazda basınçlar ve sıcaklıklar henüz oturmuyor; birkaç dakika beklenmeden alınan değer yanıltıyor.

Aynı şekilde hedefe ulaşmış bir cihazda kompresör devrini düşürmüş oluyor ve değerler düşük çıkıyor. Bu yüzden ölçüm, cihaz yük altındayken ve değerler oturduktan sonra alınıyor. Dış hava sıcaklığı da kaydediliyor; aynı cihaz farklı dış koşulda farklı değer veriyor.

Karşılaştırma ancak benzer koşulda alınmış değerler arasında yapılabiliyor.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de ölçümlü arıza tespiti ve kapasite değerlendirmesi yapıyoruz. Hedefe ulaşma süresini ve hangi koşulda uzadığını iletmeniz, gerilemenin cihazdan mı mekândan mı geldiğini ayırmayı kolaylaştırıyor.