Tek kullanımlık gaz tüpü neden yasak?

Klima bakımında ve gaz dolumunda kullanılan tek kullanımlık gaz tüpü Türkiye'de yasak; bu kapları taşıyan tüpler bakım ve dolumda kullanılamıyor. Yasağı getiren düzenleme Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik; 15 Ekim 2024 tarihli 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Hüküm 14. maddede duruyor ve iki ayrı yasak içeriyor. Birincisi arz yasağı: soğutma, iklimlendirme, ısı pompası, yangından korunma ve elektrik şalt ekipmanının bakımında, teknik servisinde, dolumunda ya da solvent olarak kullanımında florlu sera gazı içeren tek kullanımlık kaplar piyasaya sürülemiyor. İkincisi ithalat yasağı: bu kapların ithalatı yapılamıyor.

Tek kullanımlık tüp nedir

Adından anlaşılacağı gibi, bir kez kullanılıp atılmak üzere tasarlanmış gaz kabı. Üzerinde geri dolum için gerekli donanım bulunmuyor; boşaldığında iade edilmiyor, çöpe gidiyor.

Doldurulabilir tüpte ise durum farklı. Kap, boşaldıktan sonra tedarikçiye dönüyor, içinde kalan gaz geri kazanılıyor ve kap yeniden dolduruluyor. Sistemden çıkan gaz döngünün içinde kalıyor.

Sahada ayırt etmek zor değil: tek kullanımlık tüpler daha küçük ve hafif oluyor, üzerinde iade bilgisi bulunmuyor.

Yasağın gerekçesi: kaptaki artık gaz

Hiçbir tüp tam olarak boşalmıyor. Kabın içinde her zaman bir miktar gaz kalıyor; bu miktar kabın büyüklüğüne ve son basıncına göre değişiyor.

Doldurulabilir bir kapta bu artık, kap geri döndüğünde sistemin içinde kalıyor. Tek kullanımlık bir kapta ise kap atıldığı anda artık gaz da atılmış oluyor ve zamanla atmosfere karışıyor.

Küresel ısınma potansiyeli yüksek bir akışkanda bu kayıp küçük değil. R410A'nın küresel ısınma potansiyeli 2088; yani bir kilogram R410A'nın atmosfere salınması, iki tonun üzerinde karbondioksitle aynı etkiyi yaratıyor.

Yönetmeliğin amaç maddesi zaten bunu söylüyor: florlu sera gazlarının salımını kontrol altına almak. Tek kullanımlık kap, kontrol edilemeyen bir salım kanalı oluşturuyor.

İstisna var mı

Metin dar bir istisna tanıyor. Tek kullanımlık kapların laboratuvar ve zorunlu kullanım amaçlı ithalatı Başkanlık iznine tabi.

Yani istisna genel bir muafiyet değil, izne bağlı ve belirli amaçlarla sınırlı. Ev ya da işyeri klimasının bakımı bu kapsama girmiyor.

Bir başka ayrıntı da ihracat tarafında: florlu sera gazı içeren tek kullanımlık kapların ithalatının yasak olduğu ülkelere yapılacak ihracat işlemleri için kontrol belgesi düzenlenmiyor.

Müşteri olarak bunu nasıl fark edersiniz

Gaz dolumu yapılırken tüpe bakmak yeterli. Doldurulabilir tüpler daha büyük ve ağır oluyor, üzerinde tedarikçi bilgisi ve iade kaydı bulunuyor.

İşlem sırasında tüpün tartıda durup durmadığı da bir işaret. Doğru dolum tartılarak yapılıyor; tüp bir teraziye oturtuluyor ve sisteme geçen miktar gram gram izleniyor.

Bu, sadece mevzuat meselesi değil. Tartılmadan yapılan dolumda ne kadar gaz girdiği bilinmiyor; fazla şarj da eksik şarj kadar sorun çıkarıyor.

Dolumun nasıl yapılması gerektiğini gaz dolumu sayfamızda anlattık.

Tek kullanımlık tüp neden yaygındı

Ucuz ve pratik olması nedeniyle uzun süre tercih edildi. Küçük bir servis için büyük bir tüp taşımak yerine, tek seferlik bir kap almak daha kolay geliyordu.

Ama bu kolaylığın bedeli iki tarafta çıkıyor. Çevre tarafında kontrolsüz salım var; teknik tarafta ise kalan gazın miktarının bilinmemesi ve dolum hassasiyetinin düşmesi.

Küçük kaplar aynı zamanda kaçak bulunmadan yapılan "üstüne biraz basalım" alışkanlığını kolaylaştırıyordu. Kaçağı bulmadan yapılan dolumun neden çözüm olmadığını gaz kaçağı nasıl bulunur yazısında anlattık.

Doldurulabilir tüpte süreç nasıl işliyor

Tüp tedarikçiden dolu olarak alınıyor ve üzerinde içindeki akışkanın cinsi, miktarı ve parti bilgisi yazıyor.

Serviste kullanıldıkça içindeki miktar azalıyor; her dolum tartıyla ölçülüyor. Tüp belirli bir seviyenin altına indiğinde tedarikçiye iade ediliyor.

Tedarikçi tarafında kalan gaz geri kazanılıyor. Yönetmelik geri kazanılmış ve ıslah edilmiş gazın etiketlenmesini de düzenliyor: kap geri dönüştürülmüş ya da ıslah edilmiş gaz içeriyorsa etikette bu ibare, parti numarası ve işlemi yapan kuruluşun adı ile adresi yer alıyor.

Yani döngü kayıt altında ilerliyor; gazın nereden geldiği izlenebiliyor.

Kalan gaz ne kadar oluyor

Bir tüpün içindeki gazın tamamı sisteme geçmiyor. Kap boşaldıkça içerideki basınç düşüyor ve belirli bir noktadan sonra akış duruyor; kalan miktar kabın içinde basınçlı gaz olarak kalmaya devam ediyor.

Bu miktar sabit bir sayı değil; kabın hacmine, ortam sıcaklığına ve akışkanın cinsine göre değişiyor. Ortam soğuksa kaptaki basınç düşük kalıyor ve daha erken akış kesiliyor — kışın yapılan işlemlerde kapta daha fazla gaz kalıyor.

Doldurulabilir kapta bu artık kaybolmuyor; kap geri döndüğünde tartılıyor ve içindeki gaz geri kazanım sürecine giriyor. Tek kullanımlık kapta ise artığın nereye gittiğini takip eden bir mekanizma yok.

Boşalmış tüp nasıl bertaraf ediliyor

Doldurulabilir tüplerde bertaraf diye bir aşama yok; kap dolaşımda kalıyor. Hasar görmüş ya da ömrünü tamamlamış kaplar ise tedarikçi tarafından işleme alınıyor.

Tek kullanımlık kaplarda sorun burada başlıyordu. Basınçlı bir kap sıradan bir metal atık gibi değerlendirilemiyor; içinde gaz kalmışsa hem çevresel hem güvenlik açısından risk taşıyor.

Elinizde eski dönemden kalmış tek kullanımlık bir tüp varsa evsel çöpe atılmaması gerekiyor. Servis çağırdığınızda birlikte değerlendirilebilir.

Yasak sadece klimayı mı kapsıyor

Hayır. Maddedeki sayım daha geniş: soğutma, iklimlendirme, ısı pompası, yangından korunma ve elektrik şalt ekipmanı.

Yani market soğutması, soğuk oda, ısı pompası sistemleri ve yangın söndürme tesisatı da aynı hükmün içinde. Klima bu listenin bir kalemi.

Solvent olarak kullanım da metinde ayrıca sayılmış; florlu sera gazlarının temizlik ve çözücü amaçlı kullanıldığı uygulamalar da kapsamda.

Bu yasak fiyatı etkiliyor mu

Doldurulabilir tüp sistemi tedarikçiyle sürekli bir ilişki gerektiriyor: kap alınıyor, kullanılıyor, iade ediliyor. Tek seferlik bir kap almak gibi tek adımlı değil.

Buna karşılık kaptaki gazın tamamı kullanılabiliyor ve artık kayba gitmiyor. Uzun vadede akışkanın kilogram başına verimliliği daha yüksek.

Asıl belirleyici olan tüp değil, işin kendisi: kaçak bulunmadan yapılan bir dolum hangi tüple yapılırsa yapılsın tekrarlanıyor ve toplam maliyeti büyütüyor. Kaçağı bulup onarmak, ilk seferinde daha uzun sürse de bir daha aynı işlemi gerektirmiyor.

Servis seçerken sorulacak soru

Gaz işlemi yapılacaksa hangi tüple çalışıldığını sormak makul bir soru ve rahatsız edici değil. Doldurulabilir tüple çalışan bir servis bunu göstermekten çekinmiyor.

Aynı şekilde işlemin tartılarak yapılıp yapılmadığını da sorabilirsiniz. Bu iki soru, gaz tarafında işin nasıl yapıldığı hakkında hızlı bir fikir veriyor.

Belge tarafında sorulabilecekleri F-Gaz Yönetmeliği nedir yazısında topladık.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima bakımı, gaz dolumu ve kaçak tespiti yapıyoruz. Gaz işlemlerinde doldurulabilir tüp kullanıyor ve dolumu tartarak yapıyoruz.

Gazın kendisiyle ilgili konular R32 ile R410A farkı yazısında; kaçak belirtileri gaz kaçağı belirtileri yazısında.

0531 887 49 62 · Servis talebi