Sızıntı tespit sistemi ne zaman zorunlu?

F-Gaz Yönetmeliği belirli bir büyüklüğün üzerindeki sistemlerde sızıntı tespit sistemi kurulmasını zorunlu tutuyor. Eşik 500 ton karbondioksit eşdeğeri; bunun altındaki sistemlerde ise sistem kurmak zorunlu değil ama kurulduğunda kontrol yükümlülüğünü hafifletiyor.

Yönetmelik 15 Ekim 2024 tarihli 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. İlgili hükümler 12. maddede duruyor.

Ne zaman zorunlu

Hüküm net: 500 ton karbondioksit eşdeğeri veya daha fazla florlu sera gazı içeren ekipmanda sızıntı tespit sistemi kurulması zorunlu.

Bu eşiğin ne kadar büyük olduğunu somutlaştırmak gerekiyor. R410A'nın küresel ısınma potansiyeli 2088; 500 ton eşdeğerine ulaşmak için sistemde yaklaşık 240 kilogram gaz bulunması gerekiyor. R32 ile (KIP 675) bu miktar 740 kilogramı aşıyor.

Yani eşik, ev tipi ya da orta ölçekli ticari klimayı kapsamıyor. Karşımıza büyük merkezi soğutma tesislerinde, endüstriyel proses soğutmasında ve çok büyük VRF gruplarında çıkıyor.

Zorunlu olmadığında da işe yarıyor

Eşiğin altındaki sistemlerde kurulum seçime bağlı ama bir karşılığı var: kurulu bir tespit sistemi zorunlu kontrol aralığını iki katına çıkarıyor.

5 ile 50 ton bandında 12 aylık periyot 24 aya uzuyor. 50 ile 500 ton bandında 6 aylık periyot 12 aya çıkıyor.

Bu, çok sayıda kontrol gerektiren tesislerde işletme yükünü doğrudan azaltıyor. Yılda iki kez kontrol yaptırması gereken bir tesis, sistem kurduğunda yılda bire iniyor.

Karşılığında sistemin kendisi denetime giriyor: diğer ekipman için her 12 ayda bir, elektrik şalt ekipmanında her 6 yılda bir kontrol ediliyor.

Sistem ne yapıyor

Sızıntı tespit sistemi, ortamdaki soğutucu akışkan varlığını sürekli izleyen ve belirlenen eşiği aştığında uyarı veren bir düzenek.

Temel bileşenleri sensör, kontrol ünitesi ve uyarı çıkışı. Sensörler makine dairesinde, soğutma ekipmanının bulunduğu hacimde ve akışkanın birikebileceği alçak noktalarda konumlandırılıyor.

Uyarı genellikle iki kademeli çalışıyor: düşük seviyede görsel ve sesli uyarı, yüksek seviyede havalandırmanın devreye girmesi ve gerekirse sistemin durdurulması.

Bu, periyodik kontrolden farklı bir işlev. Periyodik kontrol yılda bir ya da iki kez fotoğraf çekiyor; tespit sistemi ise sürekli izliyor ve kaçağı oluştuğu anda yakalıyor.

Akışkan tipine göre sensör farkı

Sensör seçimi, izlenecek akışkana göre yapılıyor. Farklı akışkanlar farklı algılama teknolojileri gerektiriyor.

Yanıcı sınıftaki akışkanlarda tablo değişiyor. R32 hafif yanıcı sınıfta ve bu tip akışkanlarda tespit sistemi yalnız çevresel değil, güvenlik amacı da taşıyor: ortamdaki yoğunluğun alt yanıcılık sınırına yaklaşmasını engellemek.

Bu nedenle yanıcı akışkan kullanan sistemlerde uyarı eşikleri daha düşük ve havalandırma tepkisi daha belirleyici oluyor. R32'nin yanıcılık sınıfını ve oda hacmiyle ilişkisini ayrı bir yazıda ele alacağız.

Kurulum sonrası ne yapılıyor

Sistem kurulmakla iş bitmiyor; kayıt ve bakım tarafı devam ediyor.

Sistemin varlığı kontrol periyodunu değiştirdiği için bu bilgi kayıt sistemine işleniyor. Periyodun uzaması, sistemin çalışır durumda olmasına bağlı.

Sensörlerin kalibrasyon ve ömür durumu izleniyor. Bir sensör ömrünü tamamladığında sistem çalışıyor görünse de gerçek algılama yapmıyor olabiliyor.

Uyarı verildiğinde ne yapılacağı önceden tanımlanıyor: kim haberdar olacak, sistem durdurulacak mı, havalandırma nasıl devreye girecek. Uyarı çıktığında karar verilmesi gereken bir tesis, uyarının değerini kaybediyor.

Eşiğe hangi tesisler yaklaşıyor

500 ton karbondioksit eşdeğeri soyut bir sayı; hangi tesisin buna denk geldiğini görmek için kilograma çevirmek gerekiyor.

Ticari soğutmada yaygın olan R404A çok yüksek bir küresel ısınma potansiyeline sahip; bu akışkanla çalışan sistemlerde eşiğe çok daha az kilogramla ulaşılıyor. Market ve soğuk hava deposu tesisleri bu nedenle listede öne çıkıyor.

İklimlendirme tarafında ise eşiğe ulaşmak için büyük merkezi sistemler gerekiyor. Tek bir VRF grubu genellikle bu seviyenin altında kalıyor; ama aynı makine dairesinde birden çok grup bulunan büyük tesislerde tablo değişebiliyor.

Endüstriyel proses soğutmasında şarj miktarları en yüksek seviyede oluyor ve eşik burada rutin olarak aşılıyor.

Kayıt tarafındaki karşılığı

Tespit sisteminin varlığı yalnız teknik bir tercih değil; kayıt sisteminde de yeri var.

Kontrol periyodu sistemin varlığına göre değiştiği için, sistemin kurulu ve çalışır durumda olduğu kayda geçiyor. Periyodun uzatılması bu bilgiye dayanıyor.

Sistemin kendi kontrolü de kayda giriyor. Yönetmelik, kurulu sızıntı tespit sisteminin diğer ekipman için her 12 ayda bir kontrol edilmesini istiyor; bu kontrol de belgeli personel tarafından yapılıyor ve sisteme işleniyor.

Yani tespit sistemi kurmak kayıt yükünü kaldırmıyor, yapısını değiştiriyor: daha az sızıntı kontrolü, buna karşılık sistemin kendisinin düzenli denetimi.

Yanlış alarm ve gerçek kaçak

Sistemin en sık şikâyet edilen tarafı yanlış alarm. Sebepleri genellikle üç başlıkta toplanıyor.

Sensörün konumu: hava akımının yoğun olduğu bir noktaya konan sensör, gerçek birikimi göremeyebiliyor ya da geçici yoğunlaşmaları alarm sayabiliyor.

Ortamdaki diğer gazlar: bazı sensör tipleri farklı bileşiklere de tepki verebiliyor. Bakım kimyasalları ve temizlik ürünleri bu tabloyu üretiyor.

Kalibrasyon kayması: zamanla sensörün referans noktası kayıyor ve eşik gerçekte olduğundan farklı bir yerde çalışıyor. Uyarı geldiğinde doğrulama yapmak bu yüzden ayrı bir adım: elektronik kaçak dedektörüyle nokta taraması yapılıyor ve sistem basıncı ile şarj miktarı karşılaştırılıyor.

Tespit sistemi kaçağı önlemiyor

Bu ayrım pratik açıdan önemli. Sistem, kaçağı erken haber veriyor; oluşmasını engellemiyor.

Kaçağı azaltan şey montaj ve işçilik kalitesi: doğru açılmış havşa yüzeyleri, tork değerinde sıkılmış rakorlar, azot altında yapılmış kaynaklar ve basınç testiyle doğrulanmış bir sistem. Tespit sistemi bunların yerine geçmiyor; kurulan sistemin zamanla ne durumda olduğunu görmeye yarıyor. Kaçağın nasıl arandığını gaz kaçağı nasıl bulunur yazısında anlattık.

İşletme için karar noktası

500 ton eşiğinin altındaki bir tesiste sistem kurup kurmamak bir tercih ve iki şey karşılaştırılıyor.

Bir tarafta kurulum ve sonrasındaki bakım yükü var. Diğer tarafta kontrol sayısının yarıya inmesi ve kaçağın erken yakalanmasıyla önlenen gaz kaybı.

Belirleyici olan sistemdeki şarj miktarı ve tesisin kaçak geçmişi. Geçmişinde tekrarlayan kaçak olan bir sistemde erken uyarının değeri yüksek; kayıtları temiz bir sistemde periyodik kontrol yeterli olabiliyor.

Bu değerlendirme envanterle başlıyor; hangi sistemde hangi akışkandan ne kadar bulunduğunu bilmeden karar verilemiyor. Eşik hesabını sızıntı kontrolü yazımızda örnekledik.

Bölgemizde karşılığı

Aliağa organize sanayi bölgesinde ve çevresindeki üretim tesislerinde proses soğutması yaygın; eşiğe en çok yaklaşan grup bu.

Sahil kesimindeki otel ve büyük konaklama tesislerinde ise merkezi iklimlendirme öne çıkıyor. Buradaki sistemler çoğu zaman 50–500 ton bandında kalıyor, yani zorunluluk değil ama periyodu uzatma seçeneği devrede.

Ek bir yerel etken var: tuzlu hava. Sahil şeridinde korozyon bağlantı noktalarını zamanla zayıflatıyor ve kaçak riski iç kesime göre daha yüksek oluyor. Erken uyarının değeri bu tesislerde artıyor.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de ticari ve endüstriyel klima sistemlerine bakım veriyoruz. Tesisinizdeki şarj miktarlarını çıkarıp hangi sistemin eşiğe yaklaştığını birlikte değerlendirebiliriz.

Ticari sistemler için VRF ve ticari klima, sanayi tarafı için OSB klima bakımı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

0531 887 49 62 · Servis talebi