Sıvı dönüşü, göç ve sıvı darbesi: üç ayrı olay

Sıvı dönüşü, akışkan göçü ve sıvı darbesi sahada sık sık birbirinin yerine kullanılıyor. Üçü de sıvı akışkanın kompresöre ulaşmasıyla ilgili ama üçü ayrı zamanda oluyor ve ayrı önlem gerektiriyor.

Sırasıyla üçünü zamanına göre ayırıyoruz, her birinin bıraktığı izi ve alınan önlemi görelim.

Zamanına göre ayrım

Üç olayı ayıran en pratik ölçüt, olayın cihazın hangi durumunda gerçekleştiği oluyor.

Sıvı dönüşü cihaz çalışırken oluyor. Buharlaşması gereken akışkanın bir bölümü buharlaşamadan emme hattından kompresöre ulaşıyor.

Akışkan göçü cihaz dururken oluyor. Duran sistemde akışkan, sıcaklığı en düşük noktaya doğru yavaşça yürüyor ve çoğu zaman kompresörün gövdesinde yoğuşup yağın içinde birikiyor.

Sıvı darbesi ise kalkış anında oluyor. Silindire giren sıvı sıkıştırılamadığı için mekanik bir darbe üretiyor.

Yani biri çalışma, biri bekleme, biri kalkış olayı. Bu ayrım yapılmadan alınan önlem çoğu zaman yanlış olana karşı alınıyor.

Sıvı dönüşü

Sıvı dönüşünde akışkan emme hattından sürekli ve sinsi biçimde geliyor.

En sık sebebi hava tarafının kapanması oluyor; kirli filtre ya da tıkalı iç ünite eşanjörü buharlaşmayı yavaşlatıyor. İkinci sebep fazla şarj; üçüncüsü genleşme elemanının gereğinden çok açması.

Bıraktığı iz yağın incelmesi oluyor. Sıvı akışkan yağı seyreltiyor, yağ filmi taşıma kapasitesini yitiriyor ve yataklar aşınmaya başlıyor.

Ölçümde işareti düşük aşırı ısınma; değer sıfıra yaklaşıyorsa emme hattında sıvı var demek.

Önlem ölçümle başlıyor: hava tarafı temizleniyor, şarj tartıyla doğrulanıyor ve aşırı ısınma hedef aralığa çekiliyor.

Akışkan göçü

Göç, cihaz kapalıyken saatler içinde gerçekleşiyor ve kimse fark etmiyor.

Kompresör dışarıda, soğuk bir ortamda duruyorsa akışkan orada yoğuşuyor. Kışın kapalı bekleyen cihazlarda ve uzun süre çalıştırılmayan sistemlerde bu birikim büyüyor.

Bıraktığı iz, kalkışta ortaya çıkıyor: yağ içinde çözünmüş akışkan basınç düşünce köpürüyor ve yağ pompası bir süre yağ yerine köpük basıyor.

Bu yüzden göçün asıl zararı kalkıştan sonraki ilk dakikalarda oluşuyor.

Önlem tasarım tarafında: karter ısıtıcısı bulunan sistemlerde bu ısıtıcının çalışır durumda olması gerekiyor. Uzun süre kapalı kalmış bir cihazda ise enerji verilip bir süre beklenmesi, sonra çalıştırılması öneriliyor.

Sıvı darbesi

Sıvı darbesi anlık ve mekanik bir olay; diğer ikisinin sonucu olarak da ortaya çıkabiliyor.

Silindire dolan sıvı sıkıştırılamıyor. Piston o hacmi yenmeye çalışırken valf plakası, biyel ve conta zorlanıyor.

Bıraktığı iz gürültülü oluyor: kalkışta metalik bir vuruntu duyuluyor. Ağır durumlarda valf kırılıyor ve kompresör basmayı tamamen bırakıyor.

Ölçümde işareti, kalkışta yüksek akım çekilip basma basıncının yükselmemesi oluyor.

Önlemi kendi başına yok; sıvı dönüşü ve göç ortadan kaldırıldığında sıvı darbesi de ortadan kalkıyor. Darbe bir sebep değil, sonuç.

Üçünü ayıran sorular

Sahada ayrımı üç soru yapıyor.

Ses ne zaman duyuluyor? Yalnız kalkışta duyulan metalik vuruntu darbeyi, sürekli duyulan bir uğultu sıvı dönüşünü işaret ediyor.

Cihaz ne kadar süredir kapalıydı? Uzun bir beklemenin ardından ilk çalıştırmada yaşanan sorun göçe işaret ediyor.

Aşırı ısınma kaç? Düşük ya da sıfıra yakın bir değer sıvı dönüşünü doğruluyor; normal bir değer varken yalnız kalkışta sorun yaşanıyorsa göç öne çıkıyor.

Üç cevap birlikte alındığında hangi önlemin alınacağı belli oluyor.

Emme hattının yalıtımı

Üç olayın da ortak bir zemini var: emme hattının nasıl döşendiği.

Yalıtımı yıpranmış bir emme hattı, dışarıda uzun mesafe kat ediyorsa akışkan yolda ısınıyor ya da soğuyor; ikisi de aşırı ısınma değerini bozuyor. Hat üzerinde su tutan çukurlar varsa duran sistemde akışkan orada birikiyor ve kalkışta topluca geliyor.

Dış ünite iç üniteden yüksekteyse emme hattında yağ dönüşünü sağlayacak düzenleme gerekiyor; bu yapılmadığında yağ dönmüyor ve kompresör yağsız kalıyor.

Bu üç ayrıntı montajda belirleniyor ve sonradan düzeltilmesi hattın yeniden döşenmesini gerektiriyor.

Kompresör değişiminden önce

Bu üç olay, yenilenen kompresörlerin kısa sürede yeniden bitmesinin en sık sebebi oluyor.

Yeni kompresör takılmadan önce aşırı ısınma ölçülüyor ve hedef aralıkta olduğu doğrulanıyor.

Şarj miktarı tartıyla veriliyor; basınca bakarak yapılan dolum bu üç olayın hepsini besliyor.

Karter ısıtıcısı varsa çalıştığı kontrol ediliyor.

Emme hattının yalıtımı ve güzergâhı gözden geçiriliyor. Bu dört kontrol yapılmadan yapılan bir değişim, arızayı değil yalnız parçayı değiştirmiş oluyor.

Kullanıcının fark ettikleri

Bu üç olayın kullanıcı tarafındaki karşılığı birbirine benziyor ve bu yüzden telefonda ayrılamıyor.

Cihaz eskisi kadar soğutmuyor, dış üniteden alışılmadık ses geliyor ya da cihaz kısa aralıklarla durup kalkıyor. Kaydedilmesi işe yarayan tek şey sesin ne zaman duyulduğu oluyor: kalkışta mı, sürekli mi?

Cihazın ne kadar süredir kapalı olduğu da not ediliyor.

Bu iki bilgi verildiğinde ekip yanına doğru aleti alıyor ve ölçüm doğru noktadan başlıyor.

Bölgesel etki

Göç ve sıvı dönüşü bölgemizde belirli dönemlerde yoğunlaşıyor.

Kışı kapalı geçiren yazlıklarda ilk çalıştırma, göç açısından en riskli an oluyor; cihaz aylardır duruyor ve dış ünite serin bir cephede bekliyor.

Nemli yaz günlerinde ise iç ünite eşanjörü daha hızlı kirleniyor; hava debisi düştükçe sıvı dönüşü ihtimali artıyor.

Bu iki dönemde yapılan bakım, üç olayın da önüne geçiyor. Sezon açılışında filtre ve eşanjör temizliği, sezon boyunca ölçüm kaydı tutmak yeterli oluyor.

Üçünü ayıran tablo

Kısa bir özet üç olayı yan yana koyuyor.

Sıvı dönüşü çalışma sırasında oluyor, işareti düşük aşırı ısınma, sonucu yağın incelmesi, önlemi hava tarafı ve şarj düzeltmesi.

Akışkan göçü bekleme sırasında oluyor, işareti uzun duruş sonrası kalkışta yaşanan sorun, sonucu yağın köpürmesi, önlemi karter ısıtıcısı ve kademeli devreye alma.

Sıvı darbesi kalkış anında oluyor, işareti metalik vuruntu, sonucu valf ve conta hasarı, önlemi ise diğer ikisini ortadan kaldırmak.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima ölçüm, kompresör arızası tespiti ve bakım yapıyoruz. Aşırı ısınma, şarj miktarı ve ses gözlemi forma işleniyor.