Dış ünitedeki iki vana ne işe yarar?

Dış ünitenin yan yüzünde, boruların bağlandığı yerde iki vana bulunuyor. Bunlar servis vanaları ve sistemin dış dünyaya açılan tek noktası. Kaçakların önemli bir bölümü tam burada başlıyor.

Vanaların görevi ne, kapakları neden önemli ve bu bölgede en sık hangi hatalar yapılıyor?

İki vana, iki iş

Dış ünitede biri ince biri kalın iki boru bağlantısı var ve her birinin kendi vanası bulunuyor.

İnce hat sıvı hattı. Yoğuşmuş akışkan buradan iç üniteye gidiyor.

Kalın hat gaz hattı. Buharlaşmış akışkan buradan kompresöre dönüyor.

Vanaların görevi, dış ünitedeki akışkanı sistemin geri kalanından ayırabilmek. Cihaz fabrikada gazla dolu geliyor ve montaj tamamlanana kadar bu gaz vanalarla kapalı tutuluyor.

Montajın sonunda vanalar alyan anahtarıyla açılıyor ve akışkan tüm devreye yayılıyor. Bu adım vakum tamamlandıktan sonra yapılıyor; sırasının değişmesi sistemin içine hava ve nem hapsedilmesi anlamına geliyor.

Servis ağzı ve ölçüm

Gaz hattı vanasının üzerinde küçük bir servis ağzı bulunuyor. Manifold buraya bağlanıyor.

Basınç ölçümü, vakum, şarj ve gaz toplama işlemlerinin hepsi bu noktadan yapılıyor. Yani sistemin bakımı ve teşhisi tek bir küçük bağlantıya bağlı.

Ağzın içinde, bisiklet sibobuna benzeyen bir supap var. Hortum takıldığında bu supap içeri bastırılıyor ve yol açılıyor.

Supabın lastik contası zamanla yaşlanıyor. Her bağlantıda hafifçe zorlandığı için tam kapanmama ihtimali yıllarla birlikte artıyor.

Bu yüzden gerekmedikçe manifold bağlanmıyor. Her bağlantı hem küçük bir akışkan kaybı hem de supaba binen bir yorgunluk demek.

Vana kapağı süs değil

Servis ağzının ve vana millerinin üzerinde metal kapaklar bulunuyor. Bu kapaklar sık sık takılmadan bırakılıyor ve bu bir eksiklik.

İkinci sızdırmazlık. Kapak, supap ya da mil contası zayıfladığında akışkanı tutan ikinci bariyer. Contalı kapaklar bu iş için tasarlanmış.

Kirden koruma. Açık kalan bir servis ağzına toz ve nem giriyor; sonraki bağlantıda bunlar sisteme taşınıyor.

Korozyondan koruma. Kıyı kesiminde açıkta kalan pirinç yüzey tuzla birlikte hızla bozuluyor.

Kapağın olmaması tek başına arıza üretmiyor ama yavaş kaçakların en sık bulunduğu yerlerden biri burası. Yıllar içinde birkaç yüz gram kaybın kaynağı çoğu zaman kapaksız bırakılmış bir servis ağzı oluyor.

Kontrol basit ve kullanıcı da bakabiliyor: dış ünitenin boru bağlantı bölgesinde iki küçük metal kapak yerinde mi.

Bu bölgede yapılan hatalar

Servis vanası çevresi, montaj hatalarının yoğunlaştığı bir alan.

Vanaların açılmaması ya da yarım açılması. Cihaz çalışıyor ama soğutmuyor ya da çok az soğutuyor. Yeni montajda karşılaşılan en sık tablo bu ve teşhis edilmediğinde gaz eksikliği sanılıyor.

Aşırı sıkma. Vana mili ya da kapak fazla sıkıldığında conta eziliyor; sızdırmazlık iyileşmiyor, tersine bozuluyor.

Yanlış anahtar. Uygun olmayan alyan ucu vana milinin köşelerini yuvarlatıyor. Sonrasında vana ne açılabiliyor ne kapatılabiliyor.

Havşa bağlantısının yanlış sıkılması. Vanaya bağlanan boru ucunun sıkma değeri belirli; göz kararı sıkılan bağlantı ya sızdırıyor ya çatlıyor.

Kaçak kontrolünün atlanması. Vanalar açıldıktan sonra bağlantıların kontrol edilmesi işin parçası.

Beşi de montaj günü birkaç dakika alan işlemler; atlandığında yıllara yayılan kayıplar üretiyorlar.

Kaçak aranırken ilk bakılan yer

Gaz kaybı şikâyetinde kontrol, çoğu zaman bu bölgeden başlıyor.

Sebebi basit: sistemin geri kalanı kapalı ve kaynaklı bir devre. Vanalar ve havşa bağlantıları ise sökülüp takılabilen, contaya ve sıkma değerine bağlı noktalar.

Kontrolde önce gözle bakılıyor: bağlantı çevresinde yağlı bir iz var mı. Akışkanla birlikte çıkan yağ, kaçak noktasında toz tutan bir leke bırakıyor.

Ardından köpük çözelti ya da elektronik dedektörle nokta belirleniyor. Elektronik dedektör rüzgârlı ortamda yanılabildiği için iki yöntem birlikte kullanılıyor.

Kaçak vana kapağı ya da supap kaynaklıysa çözüm küçük: conta ve kapak yenileniyor, gerekirse supap değiştiriliyor. Havşa bağlantısındaysa uç yeniden açılıyor.

Bulunmadan yapılan gaz dolumu, aynı noktadan aynı hızla boşalan bir sistem üretiyor.

Sökme ve yeniden montajda vanalar

Cihaz taşınırken bu iki vana işin merkezinde yer alıyor.

Akışkanın kaybedilmemesi için dış ünitede toplanması gerekiyor. İşlem sırasında önce sıvı hattı vanası kapatılıyor, cihaz kısa süre çalıştırılıyor ve akışkan dış üniteye çekildikten sonra gaz hattı vanası da kapatılıyor.

Sıranın ve sürenin doğru olması gerekiyor. Uzun tutulduğunda kompresör vakumda çalışıyor ve zarar görüyor; kısa tutulduğunda akışkanın bir bölümü hatta kalıyor.

Bu yüzden işlem basınç göstergesi izlenerek yapılıyor; süreye göre değil, ölçüme göre bitiriliyor. Yeniden montajda vanalar yine en son açılıyor: bağlantılar yapılıyor, hava ve nem vakumla alınıyor, ardından vanalar açılıyor ve kaçak kontrolü yapılıyor.

Kullanıcının bakabileceği üç şey

Bu bölge, teknik bilgi gerektirmeden gözle kontrol edilebilen az sayıdaki yerden biri.

Kapaklar yerinde mi. İki küçük metal kapak takılı olmalı.

Yağlı iz var mı. Bağlantı çevresinde koyu, toz tutmuş yağlı bir leke kaçak işareti.

Yalıtım bağlantıya kadar geliyor mu. Kauçuk yalıtımın vanaya kadar devam etmesi gerekiyor; açıkta kalan bakır terliyor ve damlama üretiyor.

Üç kontrol de birkaç saniye sürüyor ve dış ünitenin yanına gidilebildiği her yerde yapılabiliyor. Bir sorun görüldüğünde müdahale edilmiyor; vanalar basınç altındaki bir devrenin sınırında duruyor ve elle çevrilmeye çalışıldığında ciddi kaçak üretebiliyor.

Vana konumu montajda neden önemli

Servis vanalarının bulunduğu yüzeyin erişilebilir olması, cihazın sonraki bütün bakım ve teşhis işlemlerini etkiliyor. Duvara ya da korkuluğa çok yakın kurulmuş bir dış ünitede manifold bağlamak zorlaşıyor; bazı konumlarda hortum takmak için ünitenin yerinden oynatılması gerekiyor.

Bu, basit bir basınç ölçümünü bile büyük bir işleme dönüştürüyor. Sonuç çoğu zaman ölçümün atlanması oluyor.

Montajda bakılan ölçü basit: vana bölgesinin önünde el ve anahtar sığacak kadar boşluk kalması, üst tarafta da servis kapağının açılabilmesi. Aynı boşluk temizlik için de gerekiyor; iki ihtiyaç aynı kararla karşılanıyor. Kurulmuş bir cihazda bu boşluk yoksa, ünitenin konsol üzerinde birkaç santim kaydırılması çoğu zaman yeterli oluyor ve sonraki her ziyareti kolaylaştırıyor.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de kaçak tespiti, vana ve conta değişimi, gaz toplama ve yeniden montaj işlemleri yapıyoruz. Kaçak bulunmadan gaz dolumu yapılmıyor.