Otel ve fabrikada F-Gaz yükümlülüğü kimde?

F-Gaz yükümlülüğü otelde ve fabrikada kimin üzerinde? Bir binada klima varsa ve o cihaz yasal sızıntı kontrolüne tabiyse, sorumluluğun kimde olduğu her zaman açık olmuyor. Bina sahibi mi, kiracı mı, site yönetimi mi, yoksa bakımı yapan servis mi? Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik bu soruya tek bir kavramla cevap veriyor: operatör.

Yönetmelik 15 Ekim 2024 tarihli 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Operatör kimdir

Tanım metnin kendi tanımlar maddesinde duruyor: florlu sera gazı içeren ürün veya ekipmanı işleten veya bu ürün veya ekipmana sahip olan gerçek veya tüzel kişi.

Tanımda iki alternatif var ve arada "veya" bağlacı bulunuyor: işleten ya da sahip olan. Yani mülkiyet tek ölçüt değil; cihazı fiilen çalıştıran taraf da bu tanıma giriyor.

Buradan çıkan en önemli sonuç şu: yükümlülük servise ait değil. Servis, işi yapan taraf; beyanı ve kaydı yapması gereken taraf operatör.

Kiralık iş yerinde durum

En sık sorulan senaryo bu. Bir dükkân ya da ofis kiralanmış ve içinde klima var.

Cihaz mal sahibine aitse ve kiracı onu kullanıyorsa, tanımın iki ayağı iki farklı tarafta duruyor: sahiplik mal sahibinde, işletme kiracıda.

Uygulamada belirleyici olan, cihazı kimin çalıştırdığı ve bakımını kimin üstlendiği. Kira sözleşmesinde klimanın bakımının kime ait olduğu yazıyorsa, o taraf işleten konumunda kabul ediliyor.

Sözleşmede hüküm yoksa taraflar arasında belirsizlik doğuyor. Bu yüzden ticari kiralamalarda klima bakımının kime ait olduğunun sözleşmeye yazılması pratik bir çözüm.

Cihaz kiracının kendi taktığı bir klimaysa, hem sahiplik hem işletme onda; soru zaten kalmıyor.

Apartman ve site yönetiminde

Ortak alanlarda kullanılan cihazlarda operatör, o alanı işleten yönetim oluyor. Daire içindeki bireysel klimalar ise daire sahibinin ya da kiracının sorumluluğunda; yönetimin bu cihazlarla ilgili bir yükümlülüğü doğmuyor.

Ev tipi splitler zaten hermetik muafiyetinin içine girdiği için apartman ölçeğinde çoğu zaman bir kayıt yükümlülüğü çıkmıyor. Muafiyetin şartlarını hermetik muafiyet yazısında anlattık.

Merkezi bir sistem varsa tablo değişiyor; o cihaz yönetimin sorumluluğunda ve şarj miktarına göre kapsama girebiliyor.

Otel ve konaklama tesisinde

Tesisin kendisi işletiyorsa operatör tesis işletmecisi.

Otel binası kiralanmış ve başka bir şirket tarafından işletiliyorsa, cihazları fiilen çalıştıran işletmeci taraf öne çıkıyor. Bina sahibi ile işletmeci arasındaki sözleşme burada da belirleyici oluyor.

Otellerde tipik olarak merkezi sistem ya da çok sayıda dış üniteli VRF grubu bulunuyor ve bu sistemlerde şarj miktarı eşikleri kolayca aşıyor. Yani yükümlülüğün kimde olduğu sorusu bu tesislerde teorik değil.

Fabrika ve sanayi tesisinde

Üretim tesislerinde iklimlendirme ve proses soğutması genellikle aynı işletmenin sorumluluğunda. Organize sanayi bölgelerinde bina kiralama yaygın olduğu için burada da sözleşme tarafı belirleyici oluyor.

Sanayi tesislerinde ek bir ayrıntı var: aynı tesiste hem iklimlendirme hem soğutma hem de elektrik şalt ekipmanı bulunabiliyor ve bunların eşikleri ile ölçü birimleri farklı. Envanter çıkarırken üçünü ayrı ayrı değerlendirmek gerekiyor.

Cihaz el değiştirdiğinde

İşyeri devredildiğinde ya da kiracı değiştiğinde yükümlülük de yer değiştiriyor. Cihaz aynı yerde duruyor ama operatör tanımına giren taraf artık başkası.

Devir sırasında sorulması gereken şey, cihazın geçmiş kayıtları. Sızıntı kontrolü yaptırılmış mı, ne zaman, hangi değerler ölçülmüş, kaçak çıkmış mı.

Bu kayıtlar iki işe yarıyor. Birincisi yükümlülüğün kesintisiz devam ettiğini gösteriyor. İkincisi teknik: iki ölçüm arasındaki şarj farkı, sistemin gaz kaybedip kaybetmediğini söylüyor. Kayıt yoksa bu karşılaştırma yapılamıyor ve sıfırdan başlanıyor.

Devralınan bir tesiste ilk yapılacak iş envanter çıkarmak oluyor; geçmiş kayıt bulunamıyorsa o an bir başlangıç ölçümü alınıyor.

Yeni kurulan sistemde

Montajı yapan firma ile operatör aynı taraf değil. Sistem devreye alındığı andan itibaren yükümlülük işletmeciye geçiyor.

Devreye alma sırasında alınan değerlerin yazılı bırakılması bu yüzden önemli: sistemin başlangıç şarjı, ölçülen basınçlar ve sıcaklıklar sonraki karşılaştırmaların referans noktası oluyor.

Uzun hat çekilen kurulumlarda fabrika şarjına ilave yapılmış olabiliyor. Bu ilavenin etikete işlenmesi gerekiyor; yönetmelik üretim sahası dışında eklenen miktar için etikette ayrı yer bırakılmasını istiyor. Etiketteki toplam, eşik hesabının girdisi olduğu için bu kayıt doğrudan yükümlülüğü etkiliyor.

Operatörün somut yükümlülükleri

Tanım netleştikten sonra sorumluluk listesi de netleşiyor. Birincisi kayıt: 5 ton karbondioksit eşdeğeri ve üzeri gaz içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanının işletmecileri EKOMVET sistemine veri giriyor.

İkincisi personel tanımlama: Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip tüzel kişiler ya da ekipman operatörleri, istihdam ettikleri Mesleki Yeterlilik Belgeli teknik personeli sisteme kaydediyor.

Üçüncüsü kontrollerin yaptırılması ve sisteme işlenmesi. Sızıntı kontrolleri hakkında bilgi girilmesi zorunlu.

Kayıt zinciri karşılıklı işliyor: teknik personel, operatörün bildirdiği faaliyetin doğruluğunu kontrol edip uygunsa sistem üzerinden onaylıyor. Yani tek taraflı beyanla kayıt tamamlanmıyor.

Servisin rolü nerede başlıyor

Servis, işi yapan ve teknik olarak doğrulayan taraf. Yükümlülüğün sahibi değil ama zincirin bir halkası.

Pratikte servis şunları sağlıyor: kontrolün belgeli personel tarafından yapılması, ölçüm değerlerinin kayda geçirilmesi ve beyanın teknik doğruluğunun onaylanması. Operatörün yapması gereken ise kaydı açmak, cihaz envanterini tutmak ve kontrol takvimini işletmek.

İkisi birbirinin yerine geçmiyor. Servis "biz hallederiz" dese bile kayıt operatörün adına açılıyor.

Bölgemizde en sık karşılaştığımız tablo

Aliağa ve çevresinde iki senaryo öne çıkıyor.

Birincisi organize sanayi bölgesindeki kiralık üretim binaları. Bina bir tarafın, içindeki iklimlendirme ve proses soğutması başka bir tarafın işlettiği sistem oluyor. Burada sözleşmede hüküm bulunmuyorsa bakım da kayıt da askıda kalıyor.

İkincisi sahil kesimindeki sezonluk işletmeler. Tesis yılın bir bölümünde kapalı kalıyor ve kontrol takvimi bu nedenle aksıyor. Oysa yükümlülük cihazın çalıştığı süreye değil, içindeki gaz miktarına bağlı; kapalı sezonda da devam ediyor.

İkisinde de çözüm aynı: envanteri yazılı tutmak ve kontrol takvimini işletmenin kendi takvimine bağlamak.

Belirsizliği nasıl kapatırsınız

Üç adım pratik sonuç veriyor.

Önce envanter: tesiste kaç cihaz var, her birinde hangi gazdan ne kadar bulunuyor, hangisi hermetik muafiyetinin içinde. Bilgi cihaz etiketinde yazıyor.

Sonra sorumluluk: kiralama varsa klima bakımının kime ait olduğu sözleşmede netleştiriliyor. Yazılı bir hüküm, sonradan çıkacak tartışmayı baştan kapatıyor.

Son olarak kayıt: kapsama giren cihazlar için sistem üzerinde kayıt açılıyor ve belgeli personel tanımlanıyor. Eşik hesabını örneklerle sızıntı kontrolü yazımızda anlattık.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Kiralık bir tesiste çalışıyorsanız sorumluluğun nerede durduğu çoğu zaman sözleşmeye bakmadan anlaşılmıyor. Cihaz envanterini çıkarıp bu ayrımı netleştirmekte yardımcı olabiliriz; hizmet bölgemiz Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili.

Ticari sistemler için VRF ve ticari klima, sanayi tarafı için OSB klima bakımı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

0531 887 49 62 · Servis talebi