Ölçüm probu yalıtılmazsa teşhis neden yanlış çıkar

Aşırı ısınma hesabı iki sayıya dayanıyor ve bunlardan biri boru yüzeyinden okunuyor. O probun üzeri kapatılmazsa okuduğu şey borunun sıcaklığı değil, boru ile ortam havasının karışımı oluyor.

Yalıtılmamış probun ne kadar saptığını, bu sapmanın teşhisi nasıl ters çevirdiğini ve doğru bağlamanın nasıl yapıldığını birlikte okuyoruz.

Prob neyi ölçüyor

Boru sıcaklığı için kullanılan klips ya da yüzey probu, temas ettiği metalin sıcaklığını okumak üzere tasarlanıyor.

Ancak probun gövdesi aynı anda çevresindeki havayla da temas hâlinde bulunuyor. Soğutmada boru ortamdan belirgin biçimde soğuk olduğu için, aradaki fark probu ortam tarafına doğru çekiyor.

Sonuç, borudan daha yüksek bir sıcaklık okunması oluyor.

Sapmanın büyüklüğü ortam sıcaklığına, hava akımına ve probun boruya ne kadar iyi oturduğuna bağlı olarak değişiyor; sahada tipik olarak 1,7 ile 4,4 K arasında bir yükselme görülüyor.

Sapma neden bu kadar önemli

Yanıltıcı olan şey sapmanın kendisi değil, karşılaştırıldığı sayının küçüklüğü.

Aşırı ısınma çoğu split cihazda 2,8 ile 5,6 K aralığında bekleniyor. Yani hedef aralığın genişliği yaklaşık 3 K.

Yalıtılmamış bir probun getirdiği 1,7 ile 4,4 K'lık hata, bu aralığın tamamı kadar ya da daha büyük oluyor.

Bir başka deyişle ölçüm hatası, ölçülen büyüklükle aynı mertebede. Böyle bir ölçümden çıkan sonuç teşhis değil, tesadüf oluyor.

Teşhis nasıl tersine dönüyor

Somut bir örnek meseleyi netleştiriyor.

Diyelim gerçek aşırı ısınma 3 K; yani devre dolgun ve değer hedef aralığın içinde. Prob yalıtılmadığı için boru sıcaklığı 3 K yüksek okunuyor ve hesaplanan aşırı ısınma 6 K çıkıyor.

Bu değer hedefin üstünde olduğu için "gaz eksik" yorumu yapılıyor ve sisteme gaz ekleniyor.

Oysa devre zaten doluydu. Eklenen gazla cihaz fazla şarja geçiyor; basma basıncı yükseliyor, kompresör zorlanıyor ve emme tarafına sıvı dönüşü riski doğuyor.

Yani tek bir yalıtım eksiği, olmayan bir arızayı gidermek için gerçek bir arıza üretiyor.

Ters yönde de oluyor

Aynı hata ısıtmada ve basma tarafında ters yönde çalışıyor.

Isıtmada ya da aşırı soğuma ölçümünde boru ortamdan sıcak oluyor; bu kez prob ortam tarafına, yani aşağı doğru çekiliyor ve gerçekten düşük okuyor. Hesaplanan aşırı soğuma olduğundan küçük çıkıyor ve "şarj yetersiz" yorumuna götürüyor.

Her iki durumda da hatanın yönü aynı mantıkla belirleniyor: prob her zaman ortam sıcaklığına doğru kayıyor.

Bu yüzden yalıtım, ölçümün hangi tarafta yapıldığından bağımsız olarak gerekiyor.

Doğru bağlama

Probun düzgün bağlanması birkaç dakikalık bir iş oluyor ve ölçümü kullanılabilir hâle getiriyor.

Önce temas noktası hazırlanıyor: borunun üzerindeki yalıtım o noktada açılıyor, yüzey kirden ve nemden temizleniyor.

Prob boruya sıkıca oturtuluyor; klips gevşekse ya da boru çapına uymuyorsa temas alanı yetersiz kalıyor.

Sonra probun üzeri kapatılıyor. Boru yalıtımının bir parçası, köpük bant ya da uygun bir yalıtım malzemesi probu ve çevresindeki birkaç santimlik boru bölümünü tamamen örtüyor.

Değer okunmadan önce birkaç dakika bekleniyor; probun boru sıcaklığına oturması zaman alıyor.

Doğrulama yöntemi

Bağlantının işe yarayıp yaramadığı basit bir denemeyle görülebiliyor.

Prob yalıtılmadan bir değer okunuyor ve yazılıyor. Sonra üzeri kapatılıp birkaç dakika bekleniyor ve aynı nokta yeniden okunuyor.

İki değer arasındaki fark, o gün o koşullarda yalıtımın ne kadar önemli olduğunu doğrudan gösteriyor.

Fark küçükse ortam sıcaklığı boru sıcaklığına yakın demek; büyükse ve yalıtımsız ölçümle karar verilseydi teşhis değişecekti.

Bu deneme bir kez yapıldığında yöntem alışkanlığa dönüşüyor.

Ölçüm noktasının seçimi

Yalıtım tek başına yetmiyor; probun nereye bağlandığı da sonucu değiştiriyor.

Emme hattı ölçümü kompresöre yakın bir noktadan alınıyor; iç üniteye yakın alınan değer, hattın geri kalanındaki ısınmayı hesaba katmıyor. Bağlantı noktası bir dirseğin ya da kaynağın hemen üzerinde olmuyor; oralarda yüzey sıcaklığı yerel olarak sapıyor.

Servis vanasının gövdesi de ölçüm noktası olarak kullanılmıyor; vana kütlesi boru sıcaklığını temsil etmiyor.

Ölçüm noktası kaydediliyor; ertesi yıl aynı noktadan ölçülmediğinde karşılaştırma anlamını yitiriyor.

Diğer ölçüm hataları

Aynı mantık ölçüm zincirinin diğer halkaları için de geçerli oluyor.

Manometrenin sıfır ayarı kontrol edilmediğinde basınç tarafı kayıyor ve hesaplanan fark bozuluyor. Hava sıcaklığı ölçümü doğrudan güneş gören ya da üfleme akımının dışında kalan bir noktadan alındığında yine sapma oluşuyor.

Cihaz kararlı çalışmaya geçmeden alınan değerler geçici oluyor; en az on beş dakika beklenmesi bu yüzden gerekiyor.

Dördü birlikte uygulandığında ölçüm bir teşhis aracı hâline geliyor; biri atlandığında sonuç yorumlanamaz kalıyor.

Kullanıcı tarafında karşılığı

Bu ayrıntı teknik görünse de faturaya doğrudan yansıyor.

Yanlış ölçümle eklenen gaz hem gereksiz bir masraf oluyor hem de cihazı fazla şarjla çalıştırarak yeni bir arıza hazırlıyor.

Servisten ölçüm değerlerinin yazılı bırakılması istenebiliyor; boru sıcaklığının hangi noktadan ve yalıtılmış probla alındığı da bu kayda giriyor.

Ölçüm değerleri olmadan yapılan bir gaz ekleme, birkaç ay sonra aynı çağrının tekrarlanmasıyla sonuçlanıyor.

Bölgesel koşulun etkisi

Sapmanın büyüklüğü çalışılan yere göre de değişiyor ve bu, bölgemizde ayrıca önem taşıyor.

Dış ünitenin bulunduğu balkon ya da cephe yaz aylarında doğrudan güneş alıyorsa ortam sıcaklığı ile boru sıcaklığı arasındaki fark büyüyor; yalıtılmamış probun hatası da o oranda artıyor.

Rüzgârlı bir cephede hava akımı probun gövdesinden ısı taşıyor ve okuma daha da oynak hâle geliyor.

Kıyı hattında öğle saatlerinde yapılan ölçümlerde bu iki etki bir araya geliyor. Ölçüm mümkünse gölgede ya da günün daha serin bir saatinde tekrarlanıyor.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima ölçüm, gaz kaçağı tespiti ve bakım yapıyoruz. Boru sıcaklıkları yalıtılmış probla alınıyor ve ölçüm noktasıyla birlikte kayda giriyor.