Matbaada klima ve nem kontrolü

Matbaada iklimlendirme, konfor işi değil üretim koşulu. Kâğıt havadaki nemle birlikte boyut değiştiriyor, mürekkep kuruma hızını sıcaklığa göre ayarlıyor ve statik elektrik kuru havada işi durduruyor. Bu yüzden ortam koşulu makinenin ayarı kadar belirleyici oluyor.

Matbaada nem ve sıcaklık doğrudan üretimi etkiliyor; cihaz seçimi ve bakım düzeni de buna bağlı kalıyor.

Kâğıt nemle ne yapıyor

Kâğıt higroskopik bir malzeme; havadaki nemi alıyor ve veriyor. Nem arttığında kâğıt kenarlarından su alıp dalgalanıyor; azaldığında büzüşüp kıvrılıyor. Bu boyut değişimi baskıda kayıt hatası olarak görülüyor: renkler üst üste oturmuyor, kesim ölçüsü tutmuyor.

Çok renkli işlerde kâğıdın makineden birkaç kez geçmesi gerekiyor; her geçişte ortam koşulu aynı değilse hata birikiyor. Bu yüzden matbaalarda kâğıt, kullanılacağı ortamda bir süre bekletiliyor; buna kâğıdın ortama alışması deniyor.

Bekletme alanının koşulu üretim alanıyla aynı değilse bu bekleme işe yaramıyor.

Sıcaklık ve statik

Sıcaklık iki yerde etkisini gösteriyor: mürekkebin davranışı ve makinenin kendisi. Kuruma hızı sıcaklığa bağlı; dalgalanan bir ortamda ayar sürekli değişiyor.

Makineler de ısı veriyor. Büyük baskı makinelerinin bulunduğu bir salonda iç ısı yükü, dış hava koşulundan bağımsız olarak yüksek kalıyor.

Nemin çok düşmesi ayrı bir sorun üretiyor: statik elektrik. Statik yüklü kâğıtlar birbirine yapışıyor, besleme bozuluyor ve toz kâğıda çekiliyor. Yani matbaada hedef nemi düşürmek değil, belirli bir aralıkta sabit tutmak oluyor.

Bu ayrım, iklimlendirmenin nasıl kurulacağını doğrudan belirliyor.

Kâğıt tozu ve filtre

Matbaa ortamının cihaza verdiği asıl yük, havadaki kâğıt tozu. Kesim, katlama ve besleme sırasında çıkan ince toz, filtre yüzeyinde hızla birikiyor. Filtre doyduğunda hava debisi düşüyor; cihaz hem yetişemiyor hem eşanjörü buzlanıyor.

Filtreyi aşan toz kanatçık aralarına giriyor ve orada yağlı mürekkep zerrecikleriyle birleşerek yapışkan bir tabaka oluşturuyor. Bu tabaka basit yıkamayla çıkmıyor; sökümlü temizlik gerekiyor.

Bu yüzden matbaalarda filtre kontrolü haftalık, kapsamlı bakım ise kısa aralıklarla planlanıyor.

Sistem seçimi

Matbaalarda çözüm genellikle tek bir duvar tipi cihazla kurulmuyor. Geniş ve yüksek hacimler söz konusu olduğu için kanallı sistemler ve klima santralleri öne çıkıyor.

Kanallı çözüm, havayı salonun tamamına dağıtabiliyor; tek noktadan üfleyen bir cihaz makinelerin arasında kalıyor. Nemin belirli bir aralıkta tutulması gerekiyorsa nemlendirme ve nem alma kademeleri sisteme ekleniyor. Baskı salonu, kâğıt deposu ve ciltleme bölümü farklı koşullar isteyebiliyor; bölgesel kontrol bu yüzden değerli oluyor.

Küçük ölçekli işletmelerde ise split cihazlarla çözülüyor; o durumda cihaz sayısı ve yerleşimi hava dağılımına göre belirleniyor.

Her durumda kapasite hesabına makinelerin verdiği ısı ayrıca ekleniyor.

Ölçüm ve izleme

Matbaada ortam koşulu tahminle yönetilmiyor. Sıcaklık ve bağıl nem, üretim alanında sürekli ölçülüyor; tek bir noktada değil, salonun farklı bölgelerinde. Kâğıt deposunun koşulu ayrıca izleniyor; depo ile salon arasındaki fark, baskıda çıkan sorunun kaynağı olabiliyor.

Değerlerin kaydedilmesi, bir baskı hatasının ortam koşuluyla ilişkili olup olmadığını sonradan göstermenin tek yolu. Cihaz tarafında ise ölçüm değerleri her bakımda kayda geçiriliyor ve gerileme izleniyor.

Bu iki kayıt bir arada okunduğunda, sorunun makinede mi ortamda mı olduğu ayrılabiliyor.

Bakım penceresi

Üretimin sürekli olduğu matbaalarda bakım zamanı ayrı bir planlama konusu. Cihazın durdurulabileceği saatler baştan belirleniyor; çoğu zaman vardiya değişimi ya da hafta sonu kullanılıyor.

Sökümlü temizlik sırasında su ve köpük kullanıldığı için altındaki makineler ve kâğıt korunuyor. Filtre yıkama için ayrı bir alan gerekiyor; ıslak filtre üretim alanına girmiyor. Birden çok cihaz varsa envanter üzerinden sırayla çalışılıyor; salonun tamamı aynı anda durmuyor.

Bu planlama bir kez kurulduğunda bakım, üretimi kesen bir iş olmaktan çıkıyor.

Kâğıt deposu ayrı bir hacim

Baskı salonu kadar kâğıdın bekletildiği alan da koşul istiyor. Depoda nem yüksekse kâğıt paketleri kenarlarından nem alıyor; salona getirildiğinde boyut oturmuyor. Depo çok kuruysa tersi oluyor ve statik sorunu baştan başlıyor.

Bu yüzden depo ile salon arasındaki fark mümkün olduğunca küçük tutuluyor. Paletlerin doğrudan dış duvara ve zemine dayanmaması da aynı sebeple isteniyor; yüzeyden gelen nem pakete geçiyor.

Ambalajı açılmış kâğıt, kullanılacağı ortamda bekletiliyor; bu bekleme süresi kâğıt cinsine göre değişiyor.

Küçük atölyede pratik düzen

Her matbaa salon ölçeğinde değil; küçük baskı ve ciltleme atölyelerinde düzen daha basit kuruluyor. Split cihazlar kullanılıyor ama yerleşim rastgele yapılmıyor: cihaz, kâğıt beslemesinin ve kesim bölümünün doğrudan üstüne konmuyor.

Doğrudan kâğıt üzerine üfleyen bir cihaz, hem tozu dağıtıyor hem kâğıdı hareket ettiriyor. Filtre erişimi kolay bir yükseklik seçiliyor; haftalık kontrol yapılacak bir cihaz merdiven gerektirmemeli. Ortam nemi basit bir higrometreyle izleniyor; sayı görüldüğünde alışkanlık kendiliğinden oturuyor.

Bu birkaç karar, küçük ölçekte de baskı hatalarının belirgin bölümünü ortadan kaldırıyor.

Ortam koşulu ile arıza ayrımı

Matbaada gelen çağrıların bir bölümünde cihazda arıza bulunmuyor. Ölçüm değerleri yerindeyse sorun ortamda aranıyor: iç ısı yükü artmış, taze hava dengesi bozulmuş ya da kapasite baştan sınırda seçilmiş olabiliyor. Makine parkı değiştiğinde bu tablo sık çıkıyor; yeni bir makine hesaba katılmamış oluyor.

Vardiya düzeninin değişmesi de aynı sonucu üretiyor; cihaz artık daha uzun süre çalışıyor. Bu durumda yapılacak iş cihazı değiştirmek değil, yükü yeniden hesaplamak oluyor.

Ölçüm ve ortam kayıtlarının bir arada tutulması, bu ayrımı tartışmasız hâle getiriyor.

Yardım gerekirse

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de matbaa ve baskı atölyelerinde kapasite değerlendirmesi, sökümlü temizlik ve ölçümlü bakım yapıyoruz. Ortam sıcaklığı ve nem değerleri ziyaret kaydına birlikte yazılıyor.