Manometreye bakıp "gazın az" demek neden yetersiz

Bir klimanın servis vanasına manometre bağlanıp basınca bakılıyor ve "gaz az" deniyor. Bu cümle, ölçümün yalnız yarısını kullanıyor. Basınç tek başına gaz miktarını söylemiyor; söylediği şey akışkanın o andaki doyma sıcaklığı.

Önce basıncın neyi ölçtüğünü, yanına hangi sıcaklığın gerektiğini ve doğru okumanın nasıl yapıldığını netleştirmek gerekiyor.

Basınç aslında neyi gösteriyor

Kapalı bir devrede sıvı ve buhar bir arada bulunduğunda basınç ile sıcaklık birbirine bağlı oluyor. Birini bilirseniz diğerini okuyabiliyorsunuz; manometrenin kadranındaki renkli ölçekler tam olarak bunun için basılıyor.

Yani manometre gaz miktarını değil, akışkanın o basınçtaki doyma sıcaklığını veriyor.

Bu sıcaklık dış hava sıcaklığına, iç ortam sıcaklığına ve cihazın o anki yüküne göre değişiyor. Sıcak bir öğleden sonra ile serin bir sabahta aynı cihazda farklı basınç okunuyor ve ikisi de doğru olabiliyor.

Bu yüzden tek başına bir basınç değeri, yanına koşullar yazılmadan bir teşhis üretmiyor.

Eksik gazın gerçek göstergesi

Gaz miktarını değerlendirmek için basıncın yanına iki sıcaklık ölçümü giriyor.

Birincisi aşırı ısınma. Emme hattındaki gerçek boru sıcaklığı ölçülüyor ve emme basıncının karşılığı olan doyma sıcaklığı bundan çıkarılıyor. Kalan fark, buharlaşmanın bittiği noktadan sonra akışkanın ne kadar ısındığını gösteriyor.

İkincisi aşırı soğuma. Aynı işlem basma tarafında yapılıyor; yoğuşmanın bittiği noktadan sonra sıvının ne kadar soğuduğu bulunuyor.

Eksik gazda aşırı ısınma yükseliyor, aşırı soğuma düşüyor. Fazla gazda tam tersi oluyor.

Bu iki sayı olmadan basınç değeri hangi yöne işaret ettiğini söyleyemiyor.

Aynı basınç, farklı arıza

Düşük emme basıncı en çok yanlış yorumlanan değer oluyor ve altında birkaç ayrı tablo bulunabiliyor.

Gaz azalmış olabiliyor; bu tabloda aşırı ısınma yüksek çıkıyor.

Hava debisi düşmüş olabiliyor. Kirli filtre ya da tıkalı eşanjör yüzeyi buharlaşmayı yavaşlatıyor, basınç düşüyor ama aşırı ısınma bu kez düşük kalıyor.

Genleşme elemanı ya da kurutucu daralmışsa da basınç düşüyor; burada aşırı soğuma yükseliyor ve daralmanın olduğu noktada sıcaklık farkı hissediliyor.

Üç tablo aynı manometre değerini verirken üç ayrı işlem gerektiriyor. Yalnız basınca bakan bir teşhis üçte iki ihtimalle yanlış işi yaptırıyor.

Doğru ölçüm nasıl yapılıyor

Ölçümün güvenilir olması için sırası ve koşulları belli.

Önce hava tarafı temizleniyor; kirli bir eşanjörde alınan değerler gaz miktarı doğru olsa bile bozuk çıkıyor.

Cihaz en az on beş dakika çalıştırılıyor ve değerler oturduktan sonra okunuyor. İlk dakikalardaki değerler geçici oluyor.

Boru sıcaklıkları yüzey probuyla, temas noktası yalıtılarak alınıyor. Manometre değeri ile boru sıcaklığı aynı anda kaydediliyor.

Yanına dış hava sıcaklığı, iç ortam sıcaklığı ve hedef sıcaklık yazılıyor. Bu üç sayı olmadan ölçüm sonradan yorumlanamıyor ve ertesi yılla karşılaştırılamıyor.

İnverter cihazda ek zorluk

Devri değişen cihazlarda basınç okuması ayrıca oynak oluyor.

Cihaz düşük devirde çalışırken basınçlar da düşük çıkıyor; bu, gaz eksikliği anlamına gelmiyor. Aynı cihaz birkaç dakika sonra yükselen devirde farklı bir değer veriyor.

Bu yüzden inverter cihazlarda tek bir anlık okuma yerine, cihaz kararlı çalışırken alınan bir dizi değer kaydediliyor.

Aşırı ısınma ve aşırı soğumanın birlikte değerlendirilmesi burada daha da belirleyici oluyor; ikisi de basınç seviyesinden bağımsız olarak devrenin dolgunluğunu gösteriyor.

Ölçmeden gaz eklemek

Bu yazının pratik karşılığı gaz ekleme kararında ortaya çıkıyor.

Sistem kapalı bir devre ve gaz tüketilmiyor. Azaldıysa bir noktadan sızıyor demek ve o nokta bulunmadan yapılan her ekleme geçici kalıyor.

Manometreye bakıp gaz eklemek, üç ayrı arızadan yalnız birinde işe yarıyor. Diğer ikisinde cihaz fazla şarjla kalıyor; basınç yükseliyor, koruma devreye giriyor ve kompresör zorlanıyor.

Atmosfere salınan akışkan ayrıca mevzuat sorunu; geri kazanım zorunlu.

Servisten ne istenmeli

Kullanıcı tarafında bu bilgi bir denetim aracına dönüşüyor.

Servisten ölçüm değerlerinin yazılı bırakılması istenebiliyor: emme ve basma basıncı, emme ve basma hattı boru sıcaklıkları, hesaplanan aşırı ısınma ve aşırı soğuma.

Yanına o günkü dış hava sıcaklığı ve iç ortam sıcaklığı yazılıyor.

Gaz eklendiyse ne kadar eklendiği ve kaçağın nerede bulunduğu belirtiliyor. Kaçak bulunmadan gaz eklendiyse bu da yazılıyor.

Bu kayıt bir sonraki çağrıda karşılaştırma noktası oluyor ve aynı işlemin tekrar tekrar yapılmasını engelliyor.

Kayıt neyi değiştiriyor

Tek bir ölçüm bir fotoğraf; birkaç yılın ölçümü ise bir eğilim gösteriyor.

Aşırı ısınma yıllar içinde yavaşça yükseliyorsa devrede sızıntı var demek ve nokta henüz bulunmamış oluyor. Aşırı soğuma düşüyorsa şarj azalıyor; ikisi birlikte hareket ediyorsa hava tarafı sorgulanıyor.

Değerler aynı kalıp yalnız basınçlar değişiyorsa sebep çoğu zaman ölçüm günündeki hava koşulu oluyor.

Kaydı olmayan adreslerde ilk ziyaret bir taban ölçüm olarak yapılıyor ve karşılaştırma oradan başlıyor.

Ölçüm cihazının kendisi

Yanlış teşhisin bir kısmı da ölçüm aletinden geliyor.

Manometrenin kadranı zamanla kayabiliyor; sıfır ayarı kontrol edilmeyen bir alet sürekli olarak yanlış tarafa okuyor. Hortumların içinde kalan akışkan da ölçüme karışıyor; bağlantı yapılırken bu hacmin dikkate alınması gerekiyor.

Yüzey probu boruya tam temas etmiyorsa okunan sıcaklık gerçek boru sıcaklığı olmuyor ve hesaplanan fark bozuluyor.

Bu üçü düzeltilmeden alınan değerler, doğru yöntemle yorumlansa bile yanlış sonuç veriyor.

Sıcaklık farkı da ölçülüyor

Devre tarafındaki değerlerin yanına hava tarafından tek bir sayı daha giriyor ve teşhisi bağımsız olarak doğruluyor.

İç ünitenin emiş ızgarasından giren hava ile üfleme ağzından çıkan hava arasındaki fark ölçülüyor. Soğutmada bu fark, cihazın gerçekten iş yapıp yapmadığını devre değerlerinden bağımsız gösteriyor.

İki taraf birbirini tutmuyorsa ölçümde bir yerde hata var demek; örneğin hava farkı normalken devre değerleri bozuk çıkıyorsa önce alet ve bağlantılar sorgulanıyor.

Bu çapraz kontrol, tek bir yanlış okumanın bütün teşhisi sürüklemesini engelliyor.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima gaz kaçağı tespiti, ölçüm ve bakım yapıyoruz. Basınç, boru sıcaklıkları ve hesaplanan değerler dış hava sıcaklığıyla birlikte dosyaya ekleniyor.