Kompresör yağı neden önemli?

Klimanın kapalı devresinde yalnız soğutucu akışkan dolaşmıyor; içinde kompresör yağı da var. Bu yağ kompresörün içinde kalması gereken bir sıvı ama bir bölümü akışkanla birlikte sistemi dolaşıyor ve geri dönmesi gerekiyor.

Yağın görevi belirli, dönüşü ise birkaç koşula bağlı; yağ tipi de bu yüzden akışkanla birlikte seçiliyor.

Yağın üç görevi

Kompresör içinde yüksek devirde çalışan hareketli parçalar var ve yağ bunların hepsini ilgilendiriyor.

Yağlama. Yataklar, piston ya da sarmal yüzeyler arasındaki sürtünmeyi azaltıyor. Yağ filmi inceldiğinde metal metale temas başlıyor.

Soğutma. Sıkıştırma sırasında açığa çıkan ısının bir bölümünü yağ taşıyor. Yağ seviyesi düştüğünde sargı sıcaklığı yükseliyor.

Sızdırmazlık. Sıkıştırma boşluklarında ince bir film oluşturarak kaçağı azaltıyor; verim doğrudan buna bağlı.

Üçünün ortak koşulu aynı: yağın kompresör gövdesinde yeterli miktarda bulunması. Sistemde dolaşan yağ geri dönmediğinde üç görev de aksıyor.

Yağ devrede nasıl dolaşıyor

Kompresörden çıkan sıcak gazın içinde küçük oranda yağ da bulunuyor. Bu kaçınılmaz.

Yağ, gazla birlikte yoğuşturucuya, oradan genleşme elemanına ve buharlaştırıcıya gidiyor. Görevi olmayan bu yolculuğun tek kuralı var: geri dönmesi gerekiyor.

Dönüşü sağlayan şey gaz hızı. Emiş hattında yeterli hızda akan gaz, boru cidarındaki yağ filmini sürükleyip kompresöre taşıyor.

Hız düştüğünde yağ boru içinde kalıyor ve birikmeye başlıyor. Kompresördeki seviye yavaşça azalıyor.

Bu süreç aylar sürebiliyor ve hiçbir belirti vermeden ilerliyor. Sonunda ortaya çıkan tablo ise ağır oluyor: yağsız kalan kompresör kısa sürede zarar görüyor.

Dönüşü aksatan tablolar

Yağ dönüşü sorunları çoğu zaman montaj ya da seçim kaynaklı.

Gereğinden kalın boru. Geniş kesitte gaz hızı düşüyor ve yağ sürüklenemiyor. Kapasite hesabına göre seçilmeyen boru çapının en sinsi sonucu bu.

Uzun ve yükseltili hatlar. İç ünite dış ünitenin belirgin biçimde altındaysa yağın dikey hatta tırmanması gerekiyor. Bu hatlarda ek önlem alınıyor.

Yanlış eğim. Yatay hatlarda akış yönüne doğru hafif eğim, yağın ilerlemesini kolaylaştırıyor.

Sürekli düşük kapasitede çalışma. İnverter cihazlarda cihaz uzun süre çok düşük devirde kalırsa gaz hızı da düşüyor. Bu yüzden sürücüler belirli aralıklarla devri yükseltiyor.

Aşırı büyük seçilmiş cihaz. Kısa çevrimlerle çalışan bir sistemde yağ, dönüş için yeterli süre bulamıyor.

Beş başlığın dördü, cihaz kurulmadan önce alınan kararlarla ilgili.

Yağ tipi akışkanla birlikte seçiliyor

Kompresör yağı tek bir sıvı değil; akışkanla uyumlu olmak zorunda.

Mineral yağ eski nesil akışkanlarla kullanılıyordu. Yeni akışkanlarla karışmıyor ve devrede ayrışıyor.

Ester esaslı sentetik yağlar bugünkü akışkanlarla uyumlu olacak biçimde geliştirildi. Yaygın kullanılan tip bu.

Uyumun teknik adı karışabilirlik: yağın akışkanla karışıp onunla birlikte taşınabilmesi. Karışmayan bir yağ, devrede birikip dönmüyor.

Bu yağların önemli bir özelliği var: havadaki nemi hızla çekiyorlar. Açıkta kalmış bir yağ kabı ya da uzun süre açık bırakılmış bir sistem, nem yüklü bir devre üretiyor.

Nem ise yağla tepkimeye girip asit oluşturuyor. Bu yüzden sistemin açık kaldığı süre kısa tutuluyor ve işlem sonrası mutlaka vakum yapılıyor.

Yağ sorunları nasıl fark ediliyor

Yağ seviyesi doğrudan ölçülemiyor; dolaylı işaretlerle değerlendiriliyor.

Kompresör sıcaklığı. Gövde sıcaklığının beklenenin üzerinde olması, yağın soğutma görevini yapamadığını gösterebiliyor.

Ses değişimi. Metalik tıkırtı ya da artan uğultu, yağlamanın zayıfladığı durumlarda ortaya çıkıyor.

Çekilen akım. Sürtünme arttığında akım da yükseliyor.

Bakır hattaki yağ izi. Kaçak noktalarında akışkanla birlikte yağ da çıkıyor ve yüzeyde yağlı bir leke bırakıyor. Bu iz, hem kaçağın hem de yağ kaybının göstergesi.

Yanmış kompresörün yağı. Sökülen bir kompresörden koyu renkli ve keskin kokulu yağ geliyorsa devrede asit oluşmuş demek.

Sonuncusu ayrı bir karar üretiyor: bu durumda devrenin temizlenmesi ve filtre kurutucunun mutlaka yenilenmesi gerekiyor.

Yağ eklemek çözüm mü

Sık sorulan bir başlık: seviye düştüyse dışarıdan yağ eklenebilir mi.

Kapalı devre bir sistemde yağ tüketilmiyor. Seviye düştüyse ya kaçakla dışarı çıkmış ya da devrede birikip dönmemiş oluyor.

İkinci durumda yağ eklemek sorunu büyütüyor: sistemde zaten fazla yağ var, yalnız yanlış yerde. Eklenen yağ ısı geçiş yüzeylerini kaplayarak kapasiteyi de düşürüyor.

Doğru yaklaşım sebebi bulmak: kaçak varsa onarılıyor, dönüş sorunu varsa boru çapı, eğim ve çalışma koşulu ele alınıyor.

Yağ eklenmesi gereken durumlar var ama bunlar kompresör değişimi ya da devre temizliği gibi işlemlerin parçası oluyor ve ölçülü miktarda yapılıyor. Göz kararı yağ, fazla şarj kadar zararlı bir müdahale.

Gaz değişimi düşünülüyorsa

Eski bir cihazın akışkanını değiştirme fikri gündeme geldiğinde yağ, kararın merkezinde duruyor.

Eski akışkanla çalışan bir sistemde mineral yağ bulunuyor. Yeni akışkanlar bu yağla karışmıyor; yağ devrede kalıp dönmüyor.

Bu yüzden akışkan değişimi yalnız gazın boşaltılıp yenisinin doldurulması değil; yağın da uygun tiple değiştirilmesi, devrenin temizlenmesi ve filtre kurutucunun yenilenmesi gerekiyor.

Buna ek olarak basınç aralıkları ve kompresör uyumu da değerlendiriliyor. İşlem çoğu durumda cihazın yaşıyla birlikte düşünüldüğünde makul olmuyor.

Karar verilirken bakılan şey basit: cihazın kalan ömrü ile yapılacak işin kapsamı. Yağ uyumu, bu değerlendirmenin en teknik ama en belirleyici başlığı.

Kısa çevrimin yağ tarafındaki bedeli

Gereğinden büyük seçilmiş bir cihazın sık durup kalkması, çoğu zaman yalnız konfor ve tüketim başlığı altında konuşuluyor. Oysa en ağır sonucu yağ tarafında.

Kompresör her kalkışta yağın bir bölümünü sisteme gönderiyor. Dönüş ise zaman istiyor; gazın belirli bir süre boyunca yeterli hızda akması gerekiyor.

Çalışma süresi kısaldığında gönderilen yağ artıyor, dönen yağ azalıyor. Fark her çevrimde birikiyor.

Bu, kısa çevrimin neden yavaş ilerleyen ama geri dönüşü olmayan bir hasar ürettiğini açıklıyor: belirti yıllar sonra, doğrudan kompresör arızası olarak geliyor.

Aynı sebeple ısıtma-soğutma ihtiyacına göre doğru kapasite seçimi, yalnız bir konfor kararı değil; kompresör ömrünü belirleyen teknik bir karar.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de kompresör kontrolü, kaçak tespiti, devre temizliği ve akışkan-yağ uyumu değerlendirmesi yapıyoruz. Kompresör değişiminde filtre kurutucu ve yağ tipi birlikte ele alınıyor.