Kompresör gerçekten bitti mi?

"Kompresör gitmiş" cümlesi bir klimada duyulabilecek en pahalı teşhis. Bu yüzden nasıl verildiği önemli: kompresörün gerçekten bittiğini söyleyen belirli ölçümler var ve ölçüm yapılmadan verilen bu karar bir tahmin.

Kompresörün durumu üç ölçümle anlaşılıyor ve her ölçümün kendi eşiği bulunuyor.

Önce kompresör dışındakiler eleniyor

Kompresör çalışmıyorsa bunun sebebi kompresörün kendisi olmayabiliyor. Sıra dışarıdan içeriye doğru işliyor.

Besleme kontrol ediliyor: sigorta, şalter ve klemens bağlantıları. Gevşek bir klemens hem ısınıyor hem de gerilim düşürüyor.

Kontaktör kontrol ediliyor. Kontakları yanmış ya da yapışmış bir kontaktör, kompresöre ya hiç enerji vermiyor ya da sürekli verip bırakmıyor.

Kondansatör kontrol ediliyor. Kalkış ve çalışma kondansatörleri zamanla kapasitesini kaybediyor; şişmiş bir kondansatör gözle de görülüyor. Kompresörün uğuldayıp kalkamaması en sık bu sebepten oluyor.

Kartın kompresöre çalışma komutu verip vermediği kontrol ediliyor. İnverter cihazlarda sürücü devresi ayrı bir başlık.

Bu dördü elenmeden kompresöre karar verilmiyor; hepsi ondan çok daha ucuz parçalar.

Elektriksel ölçümler

Kompresörün kendisine gelindiğinde üç ölçüm yapılıyor.

Sargı dirençleri. Üç uç arasında ölçüm alınıyor: ortak–çalışma, ortak–yol verme ve çalışma–yol verme. Tek fazlı bir kompresörde bu değerler bir kuralı sağlıyor: ortak–yol verme ile ortak–çalışma toplamı, çalışma–yol verme değerine eşit olmalı. Tutmuyorsa ya ölçüm hatalı ya sargıda sorun var.

Bir uç sonsuz okuyorsa o sargı kopmuş demektir. Ortak–çalışma sonsuz, ortak–yol verme dirençliyse çalışma sargısı; tersi olduğunda yol verme sargısı kopuk oluyor.

Gövdeye izolasyon. Her uçtan kompresör gövdesine ölçüm alınıyor. Burada bir ayrıntı önemli: ölçü aleti manuel ohm kademesinde olmalı, otomatik kademe yanıltıyor.

Sıfıra yakın bir okuma sargının gövdeye kaçırdığını gösteriyor. Ama düşük okuma her zaman ölüm demek değil — Copeland scroll kompresörlerde 0,5 megaohm kadar düşük bir değer bile çalışabilir kabul ediliyor. Bu eşiği bilmeden verilen karar sağlam bir kompresörü hurdaya çıkarabiliyor.

Çalışma akımı. Pens ampermetreyle okunup etiketteki değerle karşılaştırılıyor. Kalkışta anormal yüksek akım, içeride mekanik sıkışmaya işaret ediyor.

Mekanik durum nasıl anlaşılıyor

Kompresör elektriksel olarak sağlam görünüp mekanik olarak yorulmuş olabiliyor. Bunu gösteren ölçüm basma oranı.

Basma oranı, mutlak basma basıncının mutlak emiş basıncına bölünmesiyle bulunuyor. Klimada normal aralık 2,3:1 ile 3,5:1 arasında.

Bu aralığın altına düşen bir değer kompresörün kapasite kaybettiğini ya da içerideki valflerin hasar gördüğünü gösteriyor. Kompresör dönüyor, ses veriyor ama gazı yeterince sıkıştıramıyor.

İkinci gösterge basma hattı sıcaklığı. Kompresör çıkışından yaklaşık 15 santim sonra ölçülüyor. Emiş aşırı ısıtması normalken basma sıcaklığının yüksek olması yağsız çalışma işareti.

İnverter cihazlarda tablo farklı

Sabit devirli kompresörlerde ölçüm doğrudan uçlardan yapılıyor. İnverter cihazlarda araya bir sürücü kartı giriyor ve bu, teşhisi değiştiriyor.

İnverter kompresörler genellikle üç fazlı sargıya sahip ve şebekeden değil, sürücünün ürettiği değişken frekanslı gerilimle besleniyor. Sargı dirençleri üç uç arasında ölçülüyor ve üçünün birbirine yakın olması bekleniyor; belirgin fark bir sargıda sorun olduğunu gösteriyor.

Burada ayrı bir soru daha var: arıza kompresörde mi sürücüde mi. İkisi birbirini tetikleyebiliyor — sargı izolasyonu zayıflamış bir kompresör sürücüyü her kalkışta devre dışı bırakıyor. Bu durumda yalnız kart değiştirilirse kod aynı gün geri geliyor.

Güvenlik tarafında da fark var: dış ünitenin kapağı açıldığında cihaz kapalı olsa bile içeride yüklü duran kondansatörler bulunuyor ve boşalmaları dakikalar alıyor.

Termik koruma ile arıza karışıyor

Sık karşılaşılan bir tablo: kompresör uğulduyor, birkaç saniye sonra klik sesiyle kesiliyor ve gövdesi elle tutulamayacak kadar sıcak.

Bu, termik korumanın devreye girdiğini gösteriyor ve kompresörün bittiği anlamına gelmiyor. Koruma, sıcaklık düştüğünde kendini sıfırlıyor.

Doğru yaklaşım cihazı kapatıp soğumasını beklemek. Soğuduktan sonra normal kalkıyorsa asıl sorun kompresörde değil, onu ısıtan sebepte: kirli dış eşanjör, çalışmayan fan, düşük gerilim ya da gaz azlığı.

Soğuduğu halde hâlâ kalkmıyorsa koruma elemanının kendisi bitmiş olabiliyor.

Kompresörü öldüren sebepler

Kompresör kendiliğinden bitmiyor; bir sebep onu yoruyor. Değişim kararı verilirken bu sebep bulunmazsa yeni parça da aynı yolu izliyor.

Soğutma yetersizliği. Dış eşanjörün kanatçıkları tozla kapandığında ya da fan yavaşladığında yoğuşma basıncı yükseliyor ve kompresör sürekli yüksek yükte çalışıyor.

Besleme kalitesi. Gerilim düştüğünde kompresör aynı işi daha yüksek akımla yapıyor; akım sargıyı ısıtıyor ve yalıtımın ömrünü kısaltıyor.

Gaz azlığı. Emiş gazı aynı zamanda motoru soğutuyor. Sistemde akışkan azaldığında bu soğuma bozuluyor ve gövde sıcaklığı yükseliyor.

Sıvı dönüşü. Hava debisi düşük ya da genleşme elemanı bozuksa iç ünitede tamamen buharlaşamayan akışkan sıvı olarak kompresöre dönüyor. Sıvı sıkışmadığı için mekanik hasar orada çıkıyor.

Dördü de ölçümle görünüyor; bu yüzden kompresör değişimi öncesi tam ölçüm alınıyor.

Yağın anlattıkları

Kompresör değişecekse eskisinin yağına bakılıyor; sistemin geçmişini en iyi orası anlatıyor.

Koyu ve çamurlu bir yağ, yanık kokusuyla birlikteyse aşırı ısınma yaşandığını gösteriyor. Yağ miktarı üretici değerinin altındaysa yağ dönüşü bozulmuş demektir.

Yağdaki asitlik ayrı bir konu ve gözle anlaşılmıyor. Hızlı turnusol testleri yalnız organik asitleri görüyor; elektrik arkından oluşan inorganik asitler bu testte görünmüyor ve 50 ppm kadar az bir miktar bile yeni kompresörü günler içinde yakabiliyor.

Bu yüzden yanmış kompresör sonrası sistem temizlenmeden yeni parça takılmıyor. Konuyu ayrı bir yazıda ele alacağız.

Karar noktası

Ölçümler kompresörün bittiğini gösteriyorsa sıradaki soru değişim mi yenileme mi.

Belirleyici olan tek başına kompresör değil. Cihazın yaşı, arıza geçmişi, gaz tipi ve parça bulunabilirliği birlikte değerlendiriliyor.

Gaz tipi burada yeni bir ağırlık kazandı: R410A'lı tekli splitlerin satışı 1 Ocak 2027'de duruyor ve arzı biten bir akışkanın piyasadaki miktarı zamanla azalıyor. Bunu ayrı bir yazıda ele aldık.

Bölgemizde en sık gördüğümüz sebep

Aliağa çevresinde kompresör yorulmasının başında dış eşanjör kirliliği geliyor. Sanayi havasındaki toz yükü kanatçık arasını başka bölgelere göre çok daha hızlı kapatıyor.

Sahil kesiminde tablo değişiyor: orada tıkanmadan çok korozyon öne çıkıyor. Tuzlu havada alüminyum kanatçık zamanla inceliyor ve ısı atma kapasitesi düşüyor; sonuç aynı yere, yoğuşma basıncının yükselmesine çıkıyor.

Yazlıklarda ise ilk çalıştırma dönemi ayrı bir grup. Kışı kapalı geçirmiş bir sistemde akışkan karterde toplanabiliyor ve ilk kalkışta kompresör sıvı sıkıştırmaya çalışıyor.

Müşteri olarak sorabilecekleriniz

Kompresör teşhisi konduğunda üç soru durumu netleştiriyor.

Sargı dirençleri ve gövde izolasyonu ölçüldü mü, değerleri neydi. Kondansatör ve kontaktör kontrol edildi mi. Basma oranı okundu mu.

Bu üç sorunun cevabı varsa teşhis ölçüme dayanıyor demektir. Yoksa karar, cihazın çalışmamasından çıkarılmış bir tahmin olabiliyor.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de arıza tespiti yapıyoruz. Kompresör teşhisinde ölçüm değerlerini yazılı bırakıyoruz; kararı bu değerlerle birlikte veriyorsunuz.

Ölçüm sırasının tamamını servis ölçüm yaparken neye bakıyor yazısında anlattık.

0531 887 49 62 · Servis talebi