Klimada ne kadar gaz olur?

"Klimada ne kadar gaz var" sorusunun cevabı cihazın kendi etiketinde yazıyor ve tahminle bulunacak bir şey değil. Yine de miktarın neye bağlı olduğunu bilmek, gaz dolumu tartışmasının büyük bölümünü kapatıyor.

Şarj miktarı nasıl belirleniyor, hat uzunluğu neden hesaba giriyor ve "kaç kilo eklendi" neden yanlış soru?

Miktar cihaza göre belirlenmiş

Her klima, üretici tarafından belirli bir akışkan miktarıyla fabrikada doldurulmuş halde geliyor. Bu değer tasarımın parçası; kompresör, eşanjör hacmi ve genleşme elemanı bu miktara göre eşleştirilmiş durumda.

Değer dış ünitenin etiketinde kilogram cinsinden yazıyor. Yanında genellikle akışkanın adı ve A2L akışkanlarda alev işareti bulunuyor.

Kabaca bir eğilim var: kapasite büyüdükçe şarj da büyüyor. Ev tipi bir duvar tipi splitte miktar genellikle bir kilogramın altında ya da civarında kalıyor; yüksek kapasiteli ve çok iç üniteli sistemlerde birkaç kilograma çıkıyor.

Ama bu eğilim bir tahmin aracı değil. Aynı kapasitedeki iki farklı model, farklı eşanjör tasarımı sebebiyle farklı miktar taşıyabiliyor. Bağlayıcı olan tek şey cihazın etiketi.

Hat uzunluğu neden devreye giriyor

Fabrika şarjı belirli bir boru uzunluğu için hesaplanmış oluyor. Üreticiler bunu "şarjsız borulama mesafesi" olarak belirtiyor.

Montajda hat bu mesafeden uzunsa, ilave boru hacmini dolduracak kadar akışkan eklenmesi gerekiyor. Miktar, metre başına belirli bir değerle hesaplanıyor ve bu değer boru çapına göre değişiyor.

Bu hesap montajın parçası; sonradan yapılan bir dolum değil. Atlandığında cihaz ilk günden itibaren eksik şarjla çalışıyor.

Sonucu da tanıdık: cihaz yeni olduğu halde yeterince soğutmuyor, dış ünitede buzlanma başlıyor, tüketim beklenenin üzerinde kalıyor.

Bu yüzden montaj kaydında hat uzunluğunun ve varsa ilave miktarın yazılı olması gerekiyor. Yıllar sonra yapılan bir ölçümde referans noktası bu kayıt oluyor.

"Kaç kilo eklendi" neden yanlış soru

Gaz dolumu tartışmasının merkezinde bu soru duruyor ve aslında doğru soru değil.

Sebebi şu: doğru bir işlemde eklenen miktar bir hedef değil, bir sonuç. Sistem önce ölçülüyor; aşırı ısıtma ve aşırı soğutma değerleri okunuyor, hat uzunluğu biliniyor, kaçak varsa bulunup giderilmiş oluyor.

Eklenen miktar bu ölçümlerin sonucunda ortaya çıkıyor. Ölçüm yapılmadan "yarım kilo atalım" yaklaşımı, sistemi doğru noktaya getirmiyor.

Doğru soru şu: şarj miktarı nasıl doğrulandı. Cevap "manometreye baktık" ise eksik; basınç tek başına şarj miktarını göstermiyor.

Bir ayrım daha var: en doğru yöntem sistemi tamamen boşaltıp tartarak yeniden doldurmak. Etiketteki değer, ilave hesabıyla birlikte terazi üzerinden veriliyor. Tamamlama yöntemi ise ölçüme dayanıyor ve daha çok deneyim gerektiriyor.

Fazla gaz da sorun

Eksik şarjın sonuçları biliniyor ama fazla şarjın da kendi tablosu var ve daha az konuşuluyor.

Fazla akışkan yoğuşma basıncını yükseltiyor. Kompresör aynı işi daha yüksek basınca karşı yapıyor; akım artıyor, verim düşüyor.

Daha ciddi bir sonuç sıvı dönüşü. Buharlaşamayan akışkan kompresöre sıvı halde ulaşabiliyor ve bu, kompresörü kaybettiren hasar biçimlerinden biri.

Belirtileri eksik şarjla karışabiliyor: cihaz yeterince soğutmuyor, tüketim yüksek. Ayrımı yapan şey ölçüm; aşırı soğutma değeri fazla şarjda yükseliyor, eksik şarjda düşüyor.

"Bol olsun" mantığıyla yapılan dolum bu yüzden zarar veriyor. Doğru miktar bir aralık değil, hedef bir değer.

Gaz eksiliyorsa sebep var

Kapalı bir devrede akışkan tüketilmiyor. Yakıt değil; ısıyı taşıyan bir aracı ve devrede sürekli dolaşıyor.

Dolayısıyla miktar azalıyorsa tek bir açıklaması var: bir yerden kaçıyor. Yılda bir dolum yaptırmak normal bir bakım değil, çözülmemiş bir kaçağın işareti.

Kaçak en sık havşa bağlantılarında, vana gövdelerinde, kaynak noktalarında ve eşanjör kanatçıkları arasında oluyor. Deniz kenarında korozyon kaynaklı kaçaklar ayrı bir başlık.

Doğru sıra şu: önce kaçak aranıyor, bulunup giderildikten sonra sistem vakumlanıyor ve şarj yapılıyor. Bu sıra bozulduğunda eklenen gaz aynı yerden çıkıyor.

Belirli miktarın üzerindeki ticari sistemlerde düzenli kaçak kontrolü ayrıca bir yükümlülük; ev tipi splitler bu eşiklerin altında kalıyor ama fizik aynı işliyor.

Multi ve kanallı sistemlerde

Tek iç üniteli bir splitte hesap görece basit; birden çok iç ünite devreye girdiğinde değişiyor.

Multi sistemlerde dış ünite fabrika şarjı belirli sayıda iç ünite ve toplam hat uzunluğu varsayımıyla veriliyor. Bağlanan iç ünite sayısı ve her birine giden hat uzunluğu ayrı ayrı hesaba giriyor.

Bu hesabın atlanması multi sistemlerde daha sık görülüyor ve sonucu ilginç bir tabloya çıkıyor: bazı iç üniteler iyi soğuturken bazıları yetersiz kalıyor. Kullanıcı bunu tek bir ünitenin arızası sanıyor.

Kanallı ve kaset sistemlerde ise hat uzunlukları genellikle daha büyük; ilave hesabı burada neredeyse her zaman devreye giriyor. Ortak nokta şu: sistem ne kadar büyükse, devreye alma kaydının değeri o kadar artıyor.

Etiketten okunacaklar

Dış ünitenin etiketinde kaçak ve dolum tartışması için gereken üç bilgi bulunuyor.

Akışkanın adı. R32, R410A ya da eski cihazlarda R22. Bu, hangi ekipmanın kullanılacağını ve dönüşümün mümkün olup olmadığını belirliyor.

Şarj miktarı. Kilogram cinsinden. İşlemin doğruluğunu değerlendirmenin tek referansı.

Ton karbondioksit eşdeğeri. Yeni cihazlarda bulunuyor; şarj miktarının iklim etkisiyle çarpılmış hali. Ticari sistemlerde kaçak kontrolü yükümlülüğü bu değere göre belirleniyor.

Etiket güneşten silinmişse aynı bilgiler modelin teknik belgesinde yer alıyor. Fotoğrafını çekip saklamak, yıllar sonra işe yarayan basit bir alışkanlık.

Kayıt neden bu kadar önemli

Şarj tartışmasının çözüldüğü yer teknik bilgi değil, kayıt.

Montajda hat uzunluğu ve ilave miktar yazıldıysa, yıllar sonra yapılan bir ölçümde sistemde olması gereken miktar biliniyor. Yazılmadıysa her servis baştan tahmin yürütüyor.

Aynı şey yapılan her dolum için de geçerli: hangi tarihte, ne kadar, hangi ölçüm değerleriyle. İki dolum arasındaki süre kısalıyorsa kaçağın büyüdüğü buradan anlaşılıyor.

Bu kayıt kullanıcıda da durmalı. Servis değiştirildiğinde tek referans o belge oluyor; cihazın geçmişi olmadan yapılan her işlem sıfırdan başlıyor.

Ölçüm hangi koşulda yapılıyor

Şarj değerlendirmesi her an yapılamıyor; sistemin dengelenmiş olması gerekiyor.

Cihazın belirli bir süre kesintisiz çalışması, iç ve dış ortam sıcaklıklarının kaydedilmesi ve fan devrinin sabit tutulması isteniyor. Yeni çalıştırılmış bir sistemde okunan değerler gerçek durumu göstermiyor.

Dış hava sıcaklığı da sonucu etkiliyor. Çok serin bir günde yapılan ölçüm, yaz koşulundaki davranışı yansıtmıyor; bu yüzden değerlendirme ölçüm koşuluyla birlikte kayda geçiyor.

Ölçüm koşulu yazılmamış bir değer, sonraki servis için karşılaştırma imkânı vermiyor.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima gaz işlemleri, kaçak tespiti ve bakım için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Yapılan işlemde ölçüm değerleri ve eklenen miktar kayda geçiriliyor.