Klimada elektrik çarpması riski var mı?

Klimadan elektrik çarpması, sık yaşanan bir olay değil ama yaşandığında ciddi sonuç veriyor. Sebeplerin neredeyse tamamı iki başlıkta toplanıyor: topraklamanın olmaması ve kaçak akım korumasının bulunmaması.

Riskin kaynağı, uyarı sayılan durumlar ve alınan önlemler sırayla ele alınıyor.

Kaçak akım nasıl oluşuyor

Klimanın içinde gerilim altında çalışan sargılar, kartlar ve bağlantılar var. Bunlar normalde yalıtımla metal gövdeden ayrılıyor.

Yalıtım zamanla bozulabiliyor. Nem, toz, titreşim ve ısınma çevrimleri birlikte çalışıyor. Yalıtım zayıfladığında akımın küçük bir bölümü asıl devresi yerine gövde üzerinden yol arıyor.

Bu, cihazın çalışmasını hemen bozmuyor. Klima soğutmaya devam ediyor, hiçbir arıza kodu vermiyor. Ama gövde artık gerilim altında.

Topraklama varsa bu akım toprak hattı üzerinden gidiyor ve kaçak akım koruması devreyi kesiyor. Topraklama yoksa akım, gövdeye dokunan ilk iletken yolu kullanıyor — bu çoğu zaman insan oluyor.

Nem tarafı neden bu kadar önemli

Klima, doğası gereği su üreten bir cihaz. Bu, elektrik güvenliği açısından ayrı bir başlık.

İç ünitede yoğuşan su tahliye tavasında toplanıyor ve drenaj hattından gidiyor. Hat tıkandığında su tavayı aşıyor ve ünitenin içinde yayılıyor — kart ve motor bağlantılarının bulunduğu bölgeye doğru.

Dış ünitede ise yağmur ve nem doğrudan devrede. Klemens kutusunun kapağı tam kapanmıyorsa ya da contası bozulmuşsa nem içeri giriyor.

İki durum da aynı sonuca çıkıyor: yalıtım direncinin düşmesi ve kaçak akımın başlaması. Drenaj tıkanıklığı bu yüzden sadece bir damlama sorunu değil.

Deniz kenarında tuzlu nem bu süreci hızlandırıyor; tuz hem iletken hem korozyon üretiyor.

Uyarı sayılan durumlar

Kaçak akım başladığında birkaç belirti veriyor. Hiçbiri arıza kodu üretmiyor, bu yüzden kolay atlanıyor.

Cihaza dokunulduğunda karıncalanma hissi. En doğrudan uyarı. Özellikle çıplak ayakla ya da ıslak elle dokunulduğunda hissediliyor. "Hafif" olması durumu hafifletmiyor.

Kaçak akım korumasının atması. Klima çalışırken atıyorsa sebep tesadüf değil. Cihaz devre dışı bırakıldığında atma duruyorsa kaynak bulunmuş demek.

Dış ünite gövdesinde ya da boruda karıncalanma. Bakır hat da iletken; kaçak akım oradan da hissedilebiliyor.

Nemli havada belirginleşen his. Yalıtım zayıflamasının tipik davranışı; kuru havada kaybolup nemde geri gelmesi.

Bu belirtilerden biri varsa cihaz kullanılmıyor, sigorta indiriliyor ve ölçüm yapılana kadar açılmıyor.

Topraklama gerçekten var mı

Türkiye'deki konutların çoğunda prizler topraklı görünüyor ama topraklamanın gerçekten bağlı olması ayrı bir mesele.

Sık karşılaşılan durum şu: priz topraklı tipte, ancak arkasındaki topraklama ucu bağlanmamış. Görünüş doğru, işlev yok.

Klimada durum bir adım daha karmaşık. Cihaz genellikle prize değil, doğrudan hatta bağlanıyor. Topraklama iletkeninin panodan çekilip iç ve dış ünitenin klemensine bağlanmış olması gerekiyor.

Bu, gözle bakılarak doğrulanabilecek bir şey değil; ölçümle bakılıyor. Montaj sırasında ya da ilk bakımda bir kez doğrulanması yeterli.

Su ve doğal gaz borusuna topraklama yapılması ise kesinlikle geçerli bir yöntem değil; hem işe yaramıyor hem başka riskler doğuruyor.

Kaçak akım koruması neyi yapıyor

Topraklama akıma yol açıyor; kaçak akım koruması ise o yolu fark edip devreyi kesiyor. İkisi birlikte çalışıyor.

Koruma cihazı, hatta giden ve dönen akımı karşılaştırıyor. Aradaki fark belirli bir eşiği aştığında akımın bir kısmının başka bir yoldan gittiği anlaşılıyor ve devre milisaniyeler içinde kesiliyor.

Konut tesisatlarında insan koruması için kullanılan eşik oldukça düşük. Bu, gövdeye dokunan kişinin zarar görmesinden önce devrenin kesilmesini sağlıyor.

Bir noktanın altını çizmek gerekiyor: kaçak akım koruması, topraklama olmadan da hayat kurtarıyor ama tam korumayı ancak topraklamayla birlikte veriyor. İkisinden birini seçmek gibi bir durum yok, ikisi de gerekiyor.

Koruma cihazının çalıştığını doğrulamak da mümkün: üzerindeki test düğmesine basıldığında devreyi kesmesi gerekiyor. Yılda bir kez denenmesi öneriliyor.

Ticari mekânlarda ek başlıklar

İşletmelerde risk aynı fizikten doğuyor ama koşullar farklı.

Cihaz sayısı fazla ve hepsi aynı panodan besleniyor. Tek bir kaçak akım koruması birden çok cihazı izliyorsa, koruma attığında hangi cihazın sebep olduğu bilinmiyor. Bu, korumanın kaldırılıp devam edilmesine yol açan en yaygın düzen.

Islak hacimlere yakın kurulum. Mutfak, bulaşıkhane ve soğuk oda çevresinde nem sürekli yüksek; yalıtım burada daha hızlı zayıflıyor.

Ortak alan sorumluluğu. Cihaz kiracıya, tesisat mal sahibine ait olabiliyor. Kaçak akım tespit edildiğinde kimin müdahale edeceği önceden belli değilse işlem gecikiyor.

Bu üç başlık, işletmelerde elektrik kontrolünün yıllık bakıma dahil edilmesinin sebebi.

Kullanıcının yapmaması gerekenler

Birkaç yaygın davranış riski doğrudan artırıyor.

Cihaz çalışırken iç ünitenin panelini açıp içine müdahale etmek. Filtre çıkarmak için bile cihazın kapatılması gerekiyor; kart ve fan motoru panelin hemen arkasında.

İç üniteyi ıslak bezle silmek yaygın ama panel yüzeyiyle sınırlı kalması gerekiyor; ızgaradan içeri su gitmemeli.

Kaçak akım koruması atıyorsa tekrar kaldırıp devam etmek. Koruma bir sebeple atıyor. İki kez üst üste attıysa sebebi bulunmadan kaldırılmıyor.

Sigortayı büyütmek. Sık atan bir sigortanın çözümü daha büyüğünü takmak değil; sigorta hattı koruyor, cihazı değil.

Elektrik bağlantısını kendi yapmak. Klima bağlantısı klemens sırası, kesit ve tork gerektiren bir iş.

Servis ne ölçüyor

Kaçak akım şüphesinde ölçüm sırası belirli.

Önce yalıtım direnci: sargı ile gövde arasındaki direnç ölçülüyor. Değerin düşmesi yalıtımın bozulmaya başladığını gösteriyor ve bu, henüz belirti vermeden yakalanabilen bir bulgu.

Sonra toprak süreklilik ölçümü: topraklama iletkeninin gerçekten pano ile cihaz arasında sürekli olup olmadığı bakılıyor.

Ardından kaçak akım ölçümü: pense ampermetreyle hattan sızan akım okunuyor. Değer, sorunun hangi bileşende olduğunu daraltıyor.

Son olarak koruma cihazının denenmesi. Var olan bir korumanın çalışmıyor olması, hiç olmamasından farksız.

Bu dört ölçüm birlikte, sorunun iç ünitede mi dış ünitede mi yoksa besleme hattında mı olduğunu ortaya koyuyor.

Yeni montajda doğrulanacaklar

Elektrik güvenliğinin en ucuz sağlandığı an montaj anı; sonradan yapılan her düzeltme daha pahalı oluyor. Devreye almadan önce doğrulanan üç şey var: topraklama iletkeninin panodan cihaza kadar sürekli olması, kaçak akım korumasının bu hattı gerçekten izliyor olması ve klemens bağlantılarının tork değerinde sıkılmış olması.

Bu üç madde montaj kaydına yazıldığında, yıllar sonra çıkan bir sorunda başlangıç noktası belli oluyor. Kayıt yoksa her şey baştan ölçülüyor.

Yeni bir cihaz alan kullanıcı için de sorulacak soru bu: bağlantı yapıldıktan sonra topraklama ölçüldü mü.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima montajı, bakımı ve elektrik güvenliği kontrolü için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Karıncalanma bildirilen çağrıları öncelikli sıraya alıyoruz.