Klima uzun süre kullanılmadıktan sonra çalışmıyor

Kışı kapalı geçiren bir cihazın ilk sıcak günde çalışmaması, sandığımızdan sık görülen bir tablo. Buradaki asıl mesele arızanın yaz başında ortaya çıkması değil; arızanın kapalı beklediği aylarda oluşmuş olması.

Uzun bekleme cihazda birkaç şeyi değiştiriyor; ilk çalıştırma da bu yüzden acele edilmeden yapılıyor.

Bekleme süresinde cihazda olanlar

Kapalı duran bir klima hareketsiz değil; içinde birkaç şey yavaşça değişiyor.

Soğutucu akışkan, devrenin en soğuk noktasında yoğuşup birikiyor. Kışın bu nokta çoğu zaman dış ünite oluyor; akışkanın bir bölümü kompresörün yağına karışıyor.

Yağ, akışkanı emdiğinde inceliyor. İlk kalkışta yağlama filmi zayıf kalıyor.

Elektrolitik kondansatörler kullanılmadıkça karakteristiğini yavaş yavaş kaybediyor; uzun beklemenin ardından ilk enerjilendirmede zorlanan bileşenlerden biri bu. Tahliye hattı kuruyor, içindeki tortu sertleşiyor ve bir tıkaç oluşturuyor. Ünitelerin içine böcek, örümcek ağı ve toz yerleşiyor; dış ünitede kanatçık arasına giren yaprak tabakası hava geçişini kapatıyor.

Sıvı darbesi neden konuşuluyor

Uzun beklemenin en bilinen riski bu ve sebebi basit. Kompresör gaz sıkıştırmak için tasarlanıyor; gaz sıkışıyor, sıvı sıkışmıyor.

Yağ içine göç etmiş akışkan, ilk kalkışta basınç düşünce köpürüyor ve emme tarafına sıvı olarak geliyor.

Bu anda oluşan darbe, valf plakalarını ve biyel yataklarını zorluyor. Bazı cihazlarda tek bir kalkışta duyulan metalik ses bunun işareti oluyor.

Etkinin daha sinsi biçimi ise sesin duyulmaması: yağ filmi zayıf kaldığı için aşınma başlıyor ve sonuç aylar sonra sarım arızası olarak geliyor. Bu yüzden uzun beklemenin ardından yapılan ilk işlem çalıştırmak değil, kompresörü hazırlamak oluyor.

Karter ısıtıcısı ne işe yarıyor

Cihazların bir bölümünde kompresörün gövdesine sarılı bir ısıtıcı bulunuyor. Görevi yağı bir miktar ısıtıp içindeki akışkanı buharlaştırmak; böylece kalkışta emme tarafına sıvı gitmiyor.

Bu ısıtıcı cihaz kapalıyken de beslemeye ihtiyaç duyuyor. Sigortası indirilmiş ya da fişi çekilmiş bir cihazda çalışmıyor.

Bu yüzden uzun kapalı kalan cihazlarda önce enerji verilip bir süre beklenmesi öneriliyor; süre, üretici belgelerinde cihaza göre belirtiliyor ve birkaç saati bulabiliyor. Karter ısıtıcısı olmayan cihazlarda aynı sonuca ulaşmanın yolu, ilk çalıştırmayı düşük yükle ve dış hava ılıkken yapmak. Uygulamada en çok yapılan hata, cihaza aynı anda enerji verip hemen soğutma çalıştırmak oluyor.

İlk çalıştırma sırası

Uzun beklemeden sonra izlenen sıra şu biçimde ilerliyor.

Görsel kontrol. İki ünitenin çevresi, kanatçık yüzeyleri ve tahliye çıkışı gözle inceleniyor; yuva kurmuş canlı ve yaprak birikintisi temizleniyor.

Filtreler. Çıkarılıp yıkanıyor ve tam kuruduktan sonra takılıyor.

Enerji. Sigorta kaldırılıyor ve cihaz beklemede bırakılıyor; bu adım atlanmıyor.

Yalnız fan. Cihaz önce fan modunda çalıştırılıyor; iç ünitedeki nem ve toz bu şekilde atılıyor, aynı zamanda fan sesi dinleniyor.

Soğutma. En son soğutma veriliyor ve cihaz ilk dakikalarda başında beklenerek dinleniyor.

Tahliye. Çalışmadan yarım saat sonra dışarıdaki tahliye çıkışından su gelip gelmediğine bakılıyor.

Bu sıralamada her adım bir sonrakinin ön koşulu; hızlandırmanın kazandırdığı süre birkaç dakika, kaybettirdiği ise cihazın ömrü olabiliyor.

Hangi belirti neyi gösteriyor

İlk çalıştırmada karşılaşılan belirtilerin çoğu birbirinden ayrılabiliyor.

Hiç tepki yok. Besleme tarafı, sigorta ve kaçak akım rölesi kontrol ediliyor. Kışın nem alan bir dış ünite elektrik bölmesi rölenin düşmesine sebep olabiliyor.

İç ünite çalışıyor, dış ünite kalkmıyor. Kondansatör, kontaktör ya da kompresör kalkış devresi değerlendiriliyor; uzun beklemeden sonra en sık görülen tablo bu.

Kalkıyor ama kısa sürede duruyor. Kirlenmiş bir dış ünite yüzeyi ya da kaybolmuş gaz, korumayı devreye sokuyor.

Çalışıyor ama soğutmuyor. Bekleme süresince sızan gaz akla ilk geleni oluyor; sızıntı aranıyor, doğrudan gaz basılmıyor.

Kötü koku. İç ünite içinde kalan nem ve organik birikinti; temizlik gerektiriyor, arıza değil.

Anormal ses. Fan çarkına yerleşmiş yabancı cisim ya da kalkış anındaki sıvı darbesi; ikisi ayırt edilerek ilerleniyor.

Kapatmadan önce yapılabilecekler

Bu arızaların büyük bölümü, sezon sonunda atılan birkaç adımla engellenebiliyor. Cihaz kapatılmadan önce birkaç saat fan modunda çalıştırılıyor; iç ünitedeki nem böyle kuruyor. Filtreler yıkanıp kuru olarak yerine takılıyor.

Dış ünitenin üzeri tamamen kapatılmıyor; yalnız üst yüzeyi yapraktan koruyacak, yanları açık bir düzen yeterli oluyor. Sıkı bir örtü nemi içeride tutuyor.

Tahliye çıkışının ağzı kontrol ediliyor; açık kalan bir hortum ucu böcek girişinin ana yolu. Karter ısıtıcısı olan cihazlarda enerji kesilmiyor; kesildiyse sezon başında bekleme süresi uygulanıyor.

Bu birkaç adım, ilk sıcak gündeki servis çağrılarının önemli bölümünü ortadan kaldırıyor.

Ne kadar bekleme uzun sayılıyor

Bu sorunun tek bir eşiği yok ama ayrım yapmaya yarayan birkaç ölçüt var. Birkaç hafta kapalı kalan bir cihaz, normal kullanım aralığının içinde sayılıyor; filtre kontrolüyle çalıştırılabiliyor.

Bir sezon boyunca, yani kabaca kışı kapalı geçiren cihazlar bu yazının konusu; hazırlık adımları burada devreye giriyor. Bir yıldan uzun süre hiç çalıştırılmamış cihazlarda tablo değişiyor: yağ ve akışkan dengesinin yanında contalar, kondansatörler ve tahliye hattı da ayrı ayrı değerlendiriliyor.

Boş duran, ısıtılmayan bir mekânda bekleyen cihaz, kullanılan bir evdeki cihazdan daha çok etkileniyor; nem ve sıcaklık dalgalanması bu farkı üretiyor.

Deniz kıyısına yakın adreslerde tuzlu nem, bekleme süresinden bağımsız olarak korozyonu hızlandırıyor.

Bu yüzden süre kadar cihazın nerede beklediği de soruluyor.

Boş duran mekânlarda durum

Yazlık, devredışı kalmış işyeri ve satılık daire gibi mekânlarda tablo biraz daha ağır ilerliyor. Uzun süre havalandırılmayan bir hacimde iç ünitenin içindeki nem kurumuyor; küf ve koku bu koşulda oluşuyor. Elektriği tamamen kesilmiş cihazlarda karter ısıtıcısı devrede olmuyor; ilk kalkış riski en yüksek grup bu.

Kesintisiz kapalı kalan mekânlarda kemirgen ve böcek, kablo demeti ve yalıtım için gerçek bir risk oluşturuyor. Dış ünitesi açıkta bekleyen cihazlarda kanatçık yüzeyinde biriken toz sertleşiyor; basit bir üfleme yetmiyor, yıkama gerekiyor.

Bu adreslerde sezon açılışı, doğrudan çalıştırmayla değil bir bakım ziyaretiyle başlatıldığında hem arıza hem ikinci çağrı ortadan kalkıyor.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de sezon açılışı kontrolü ve uzun süre kullanılmamış cihazların devreye alınmasını yapıyoruz. Ölçüm değerleri kayda giriyor.