Klima soğutmuyor: gaz mı, tıkanıklık mı, hava debisi mi?

Klimanız soğutmuyorsa akla gelen ilk şey "gazı bitmiştir" oluyor. Çoğu zaman doğru değil. Aynı belirtiyi üreten üç farklı sebep var ve ölçmeden hangisi olduğunu söylemek mümkün değil: gaz azlığı, sistemde tıkanıklık ve iç ünitedeki hava debisinin düşmesi.

Üçünde de cihaz çalışıyor, üflüyor ama soğutmuyor. Aralarındaki farkı görmek için iki sayıya bakılıyor ve bu iki sayı birlikte okunduğunda sebep tek bir seçeneğe iniyor.

Bakılan iki sayı

Aşırı ısıtma (kızdırma), emiş hattındaki gazın o basınçta kaynadığı sıcaklığın kaç derece üstünde olduğunu gösteriyor. İç ünitedeki eşanjörden çıkan akışkanın tamamen buhara dönüştüğünü ve kompresöre sıvı gitmediğini bu sayı garanti ediyor.

Aşırı soğutma, sıvı hattındaki akışkanın o basınçta yoğuştuğu sıcaklığın kaç derece altında olduğunu gösteriyor. Dış ünitedeki eşanjörden çıkanın tam sıvı olduğunu, genleşme elemanına gaz kabarcığı gitmediğini söylüyor.

İkisi de sıcaklık farkı; mutlak sıcaklık değil. Ölçmek için manometreyle basınç, kelepçe termometreyle boru yüzey sıcaklığı okunuyor ve basınç–sıcaklık tablosundan doyma sıcaklığı bulunuyor.

Tek başına manometreye bakıp gaz miktarına karar vermek bu yüzden yetersiz kalıyor: basınç, sıcaklıkla birlikte okunmadan bir şey söylemiyor.

Teşhis tablosu

İki sayının kombinasyonu sebebi ayırıyor. Değerler Kelvin farkı olarak veriliyor.

Tablodaki ilk iki satır bu yazının çıkış noktası. İkisinde de aşırı ısıtma yüksek; ikisinde de cihaz soğutmuyor. Ayıran tek şey aşırı soğutma.

Gaz azlığı ile tıkanıklık neden karışıyor

Gaz azaldığında sistemde dolaşan akışkan miktarı düşüyor. İç ünitedeki eşanjörde buharlaşacak sıvı azaldığı için akışkan borunun daha erken bir noktasında tamamen buhara dönüşüyor ve kalan mesafede ısınmaya devam ediyor. Sonuç: aşırı ısıtma yükseliyor.

Aynı zamanda dış ünitedeki eşanjörde yoğuşacak akışkan da az olduğu için sıvı hattında birikme olmuyor. Sonuç: aşırı soğutma düşüyor.

Tıkanıklıkta ise sistemde gaz var, sadece geçemiyor. Sıvı hattındaki bir tıkanma ya da kurutucu filtrenin dolması akışı kısıyor. İç ünitede yine az akışkan olduğu için aşırı ısıtma yükseliyor — buraya kadar tablo aynı.

Fark şurada: sistemdeki gaz eksik olmadığı için dış ünite tarafında yoğuşan sıvı birikiyor ve aşırı soğutma normal kalıyor, hatta bazen yükseliyor.

Bu ayrımın pratik sonucu şu: tıkanıklığı olan bir sisteme gaz eklemek sorunu çözmüyor, gizliyor. Cihaz kısa süre daha iyi çalışıyor gibi görünüyor, sonra tablo geri dönüyor — bu kez sistemde fazla gazla birlikte.

Tıkanıklık nerede oluyor

Tıkanıklık teşhisi konduğunda sıradaki soru yeri. Üç yer öne çıkıyor.

Kurutucu filtre (drayer) en sık karşılaşılan nokta. Sistemdeki nemi ve katı kirliliği tutmak için konuyor ve doyduğunda akışı kısıyor. Kompresör değişimi ya da sistemin açıldığı her onarımda yenisiyle değiştirilmesinin sebebi bu.

Genleşme elemanı ikinci sırada. Kılcal boru çok küçük çaplı olduğu için en küçük parçacıkla bile tıkanabiliyor; termostatik valfte ise mekanizmanın kapalı kalması aynı sonucu veriyor.

Üçüncüsü boru hattının kendisi: ezilme, keskin büküm ya da montajda kalan lehim topağı akışı daraltıyor. Tıkanıklığın belirgin bir sahada işareti var: tıkanan noktadan sonra basınç düştüğü için o bölgede sıcaklık farkı oluşuyor ve bazen boru yüzeyinde terleme ya da kırağı görülüyor.

Hava debisi düştüğünde

Üçüncü sebep tamamen farklı bir yerden geliyor: gaz devresinde değil, hava tarafında.

İç ünitedeki filtre tıkandığında, eşanjör kirlendiğinde ya da fan devri düştüğünde eşanjörün üzerinden geçen hava azalıyor. Az hava, az ısı demek; eşanjördeki akışkan yeterince buharlaşamıyor.

Bu durumda aşırı ısıtma düşüyor — gaz azlığının tam tersi. Aşırı soğutma ise normal kalıyor, çünkü sistemdeki gaz miktarı doğru.

Yani aşırı ısıtmanın düşük çıkması, çoğu kullanıcının beklediğinin aksine, gazın fazla olduğu anlamına gelmiyor; hava tarafında bir sorun olduğunu gösteriyor.

Bu grup aynı zamanda buzlanmanın en sık sebebi. Yeterince buharlaşamayan akışkan eşanjör yüzeyini sıfırın altına düşürüyor ve yoğuşan su donuyor. Buzlanma tablosunu klima buz tutuyor yazısında ele aldık.

Ölçüm hatası teşhisi tersine çevirebiliyor

Bu sayılar küçük olduğu için ölçüm hassasiyeti doğrudan sonucu etkiliyor.

Analog manometre ve basit bir sıcaklık probuyla yapılan ölçümün bileşik hata payı yaklaşık 1,1–1,7 K. Hedef aşırı ısıtma 2,8–5,6 K bandındayken bu hata, tabloda bir satır kaydırmaya yetiyor. Dijital manifoldda hata payı 0,3 K seviyesine iniyor.

Daha büyük hata kaynağı sıcaklık probunun yalıtılmaması. Boruya takılan klips yalıtılmazsa ortam havası onu ısıtıyor ve okuma 1,7–4,4 K yüksek çıkıyor. Bu tek başına "gaz az" teşhisini üretebiliyor.

Son okuma alınmadan önce sistemin dengelenmesi bekleniyor; yaklaşık 15 dakika. Cihaz yeni çalışmaya başlamışken alınan değerler henüz oturmamış oluyor.

Servisin ölçümü neden hemen bitirmediğinin cevabı burada.

Genleşme elemanına göre hangi sayı esas

Cihazın tipi, hangi sayının belirleyici olduğunu değiştiriyor.

Kılcal borulu ya da sabit orifisli sistemlerde — ev tipi splitlerin büyük bölümü böyle — aşırı ısıtma esas alınıyor. Hedef değer sabit değil; iç ortam nemine ve dış hava sıcaklığına göre tablodan okunuyor.

Termostatik genleşme valfli sistemlerde ise aşırı soğutma esas alınıyor. Valf zaten aşırı ısıtmayı kendi ayarlıyor, dolayısıyla o sayı şarj hakkında güvenilir bilgi vermiyor. Kaset, kanallı ve VRF sistemlerin çoğu bu gruba giriyor.

Bu ayrım bilinmeden yapılan bir müdahale yanlış yöne gidiyor: valfli bir sistemde aşırı ısıtmaya bakıp gaz eklemek, sisteme fazla şarj basmakla sonuçlanabiliyor.

Evde yapabilecekleriniz

Ölçüm servis işi ama üç sebepten birini elemek elinizde.

Filtreleri çıkarıp ışığa tutun. Işık geçmiyorsa tıkalı demektir; yıkayıp tamamen kuruttuktan sonra takın. Islak filtre takmak koku ve küf üretiyor.

İç üniteden gelen havanın gücünü elinizle karşılaştırın. Belirgin biçimde zayıfladıysa hava debisi grubundasınız demektir.

Dış ünitenin kanatçıklarına bakın. Pamuk gibi bir toz tabakası varsa ısı atma kapasitesi düşmüş oluyor.

Bunlar sonuç vermiyorsa gaz devresine giren kısım başlıyor ve orası ölçüm gerektiriyor. Filtre temizliğini filtre yazımızda adım adım anlattık.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de aynı gün çıkmaya çalışıyoruz. Soğutmama şikâyetinde ölçümü cihaz dengelendikten sonra alıyor, aşırı ısıtma ve aşırı soğutma değerlerini birlikte okuyor ve sonucu yazılı bırakıyoruz.

Gaz kaçağı şüphesi varsa kaçak belirtileri yazımıza bakabilir, genel sebepler için klima soğutmuyor yazımızı okuyabilirsiniz.

0531 887 49 62 · Servis talebi