Klima kontaktörü nedir, yapıştığında ne olur?

Kontaktör, klimanın elektrik tarafındaki en basit parçalarından biri: uzaktan komutla kapanan bir anahtar. Basit olması onu önemsiz yapmıyor; yapıştığında cihaz durmuyor ve bu, sessizce ilerleyen bir hasara dönüşüyor.

Yapışma arızası belirli bir tablo üretiyor ve yalnız bazı cihaz tiplerinde karşımıza çıkıyor.

Uzaktan kumandalı bir anahtar

Kompresör yüksek akım çeken bir yük. Bu akımı doğrudan kart üzerinden ya da kumandadan geçirmek mümkün değil.

Kontaktör bu işi ayırıyor: küçük bir bobin düşük akımla enerjileniyor, bobinin çektiği manyetik kuvvet ise büyük akımı taşıyan kontakları kapatıyor.

Böylece kontrol devresi ile güç devresi birbirinden ayrılmış oluyor. Kart yalnız bobine sinyal veriyor; ağır işi kontaktör yapıyor.

Klimada genellikle kompresör beslemesinde bulunuyor. Büyük sistemlerde fan motorları ve elektrikli ısıtıcılar için de ayrı kontaktörler kullanılıyor.

İnverter cihazlarda ise kompresör sürücü üzerinden beslendiği için bu tip bir kontaktör çoğu zaman bulunmuyor. Bu, arızanın hangi sistemlerde beklendiğini belirliyor: sabit devirli ev tipi cihazlar ve ticari sistemler.

Yapışma en tehlikeli arıza

Kontaktörün iki arıza biçimi var ve biri diğerinden çok daha zararlı.

Çekmeme. Bobin enerjilendiği halde kontaklar kapanmıyor. Kompresör hiç çalışmıyor. Belirti net: cihaz çalışıyor, fan dönüyor ama soğutma yok. Rahatsız edici ama zararsız bir arıza.

Yapışma. Kontaklar kapandıktan sonra açılmıyor. Kart komutu kesse bile kompresör çalışmaya devam ediyor.

İkincisi tehlikeli çünkü korumaları devre dışı bırakıyor. Cihaz bir sorun algılayıp kompresörü durdurmak istediğinde, kontaktör açılmadığı için kompresör durmuyor.

Yüksek basınç koruması, aşırı akım koruması ve sıcaklık koruması — hepsi kompresörü durdurma komutuyla çalışıyor. Yapışmış bir kontaktör bu zincirin son halkasını kırıyor.

Sonuç, sınır dışında çalışmaya devam eden ve zorlanan bir kompresör oluyor.

Belirtiler dolaylı geliyor

Yapışma arızası kendini doğrudan göstermiyor; birkaç dolaylı işaret üretiyor.

Cihaz kapatıldığı halde dış ünite çalışıyor. En net belirti. Kumandadan kapatılıyor, iç ünite duruyor ama dış ünite dönmeye devam ediyor.

Oda aşırı soğuyor. Cihaz hedefe ulaştığı halde durmuyor; sıcaklık ayarın belirgin biçimde altına iniyor.

Buzlanma. Sürekli çalışan bir sistemde eşanjör aşırı soğuyor ve buz tutuyor.

Sigorta atıyor. Zorlanan kompresör aşırı akım çekiyor.

Ses. Kontaktörün kendisi çekerken ve bırakırken tık sesi veriyor. Bu ses gelmiyorsa ya da sürekli vızıltı duyuluyorsa parça tarafında bir sorun var.

Vızıltı ayrı bir alt arıza: bobin enerjili ama kontaklar tam oturmuyor. Bu durumda kontaklar sürekli kıvılcım üretiyor ve hızla yanıyor.

Neden yapışıyor

Kontaktörün ömrünü belirleyen şey kapanma-açılma sayısı ve o anlarda oluşan ark.

Kontaklar kapanırken ve açılırken aralarında kısa süreli bir elektrik arkı oluşuyor. Bu ark yüzeyde küçük bir erime üretiyor.

Her çevrimde bu erime tekrarlanıyor. Zamanla yüzey pürüzlenip karararak direnç kazanıyor; direnç ısı üretiyor ve ısı erimeyi hızlandırıyor. Sonunda iki yüzey birbirine kaynıyor.

Bu, kısa çevrimlerin neden zararlı olduğunu bir kez daha gösteriyor: gereğinden büyük seçilmiş bir cihaz sık sık durup kalkıyor ve kontaktör ömrünü hızla tüketiyor.

İkinci etken düşük gerilim. Bobin yeterli gücü alamadığında kontaklar tam kapanmıyor; kısmi temas ark üretiyor. Vızıltı bunun sesi.

Üçüncüsü toz ve nem: kontaktör kutusu içindeki kirlilik, temas yüzeylerinde iletkenlik sorunları üretiyor.

Kontrol nasıl yapılıyor

Kontaktör, gözle ve ölçümle birlikte değerlendirilen bir parça.

Gözle. Kontak yüzeylerinde kararma, erime izi, gövdede deformasyon ya da ısı izi aranıyor. Bu belirtiler varsa değişim kararı ölçüme gerek kalmadan veriliyor.

Bobin direnci. Ölçülüp beklenen değerle karşılaştırılıyor. Kopuk bir bobin çekmeme arızasının en sık sebebi.

Süreklilik. Enerji kesildiğinde kontakların gerçekten açıldığı doğrulanıyor. Yapışma bu ölçümle net biçimde ortaya çıkıyor.

Bobin gerilimi. Bobine gelen gerilim doğru değerde mi. Düşük gerilim, parçayı değil hattı işaret ediyor.

Ölçümler cihazın elektriği kesilerek yapılıyor; kontaktör, güç devresinin üzerinde duran bir parça ve enerjiliyken müdahale edilmiyor.

Değişimde dikkat edilenler

Kontaktör ucuz ve kolay değişen bir parça ama doğru seçilmesi gerekiyor.

Akım değeri. Cihazın çektiği akımı taşıyabilmeli. Küçük seçilen bir kontaktör kısa sürede yanıyor.

Bobin gerilimi. Kartın verdiği gerilime uygun olmalı; farklı gerilimli bobinler aynı gövdede bulunabiliyor.

Kutup sayısı. Tek fazlı ve üç fazlı sistemlerde farklı; mevcut bağlantı düzenine uygun seçiliyor.

Sebebin giderilmesi. En önemli madde. Kontaktör kısa çevrim yüzünden yandıysa, kapasite ve ayar tarafı ele alınmadan takılan yeni parça aynı yoldan gidiyor.

Değişim sonrası cihaz çalıştırılıp çekilen akım ölçülüyor ve kontaktörün açma-kapama davranışı gözleniyor.

Yapışma fark edildiğinde

Bu arıza, beklemeye tahammülü olmayan az sayıdaki durumdan biri. Cihaz kapatıldığı halde dış ünite çalışmaya devam ediyorsa, kompresör korumasız çalışıyor demek.

Yapılacak şey sıralı: besleme sigortası indiriliyor. Kumandadan kapatmak yeterli değil; kontaktör zaten komutu dinlemiyor.

Sonra cihaz çalıştırılmadan servis çağrılıyor. Sigortayı kaldırıp "bir de deneyelim" demek, kompresörü aynı korumasız durumda tekrar çalıştırmak anlamına geliyor.

Bu bekleme değerli: yapışmış bir kontaktörle geçirilen her saat, kompresörü kaybetme ihtimalini artırıyor.

Röle ile karıştırılıyor

Kart üzerinde de benzer iş yapan elemanlar bulunuyor ve ikisi karıştırılıyor.

Röle kart üzerine lehimlenmiş küçük bir anahtar. Daha düşük akımları anahtarlıyor: fan motoru, dört yollu vana bobini, panjur motoru gibi.

Kontaktör ise kart dışında, ayrı bir eleman ve çok daha yüksek akımı taşıyor.

Fark değişim tarafında ortaya çıkıyor: kontaktör tek başına değiştirilebiliyor, röle ise kartın üzerinde. Röle arızasında ya kart onarımı ya kart değişimi gündeme geliyor.

Belirtiler benzer olduğu için ayrım ölçümle yapılıyor: kontaktörün kontakları ayrı ayrı kontrol edilebiliyor, röle ise kart üzerinden ölçülüyor.

Aliağa ve çevresinde

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima elektrik tarafı kontrolü, arıza tespiti ve parça değişimi için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Kontaktör değişiminde akım ve bobin gerilimi mevcut sisteme göre seçiliyor.