Klima kondansatörü nedir, şiştiğinde ne olur?

Kondansatör, sabit devirli klimalarda kompresörün ve fan motorunun kalkmasını sağlayan küçük silindirik bir parça. Ucuz ve kolay değişiyor; buna karşılık kod vermeyen arızaların en sık sebebi.

Bozulduğunda ürettiği tablo kompresör arızasına benziyor; karışıklık da buradan doğuyor.

Motoru döndürmeye başlatan parça

Tek fazlı elektrik motorları kendi başlarına dönmeye başlayamıyor; dönme yönünü belirleyecek bir itmeye ihtiyaç duyuyorlar.

Kondansatör bu itmeyi sağlıyor. Motorun ikinci sargısına faz farklı bir akım vererek dönme yönünü kuruyor ve motoru harekete geçiriyor.

Klimada genellikle iki yerde bulunuyor: kompresör için bir tane, dış fan motoru için bir tane. Bazı cihazlarda ikisi tek gövdede birleştirilmiş oluyor.

İç ünitedeki fan motorunda da bulunabiliyor; modele göre değişiyor.

İnverter cihazlarda ise kompresör sürücü üzerinden besleniyor ve bu tip bir kalkış kondansatörüne ihtiyaç duymuyor. Bu, arızanın hangi cihazlarda beklendiğini belirleyen ayrım.

Bozulduğunda çıkan tablo

Kondansatör arızası birkaç tipik belirtiyle geliyor ve hepsi birbirini tamamlıyor.

Uğultu var, dönme yok. En klasik belirti. Motor enerji alıyor ve sargı uğulduyor ama mil dönmüyor. Birkaç saniye sonra termik koruma devreye giriyor ve motor duruyor.

Cihaz çalışıyor ama soğutmuyor. İç ünite normal üflüyor, dış ünite fanı dönüyor ama kompresör kalkmıyor. Kullanıcı "gaz bitmiş" diye düşünüyor.

Dış fan dönmüyor, kompresör çalışıyor. Fan kondansatörü bozulmuşsa. Bu durumda cihaz kısa süre soğutuyor, sonra yüksek basınçtan koruma verip duruyor.

Sigorta atıyor. Kalkamayan motor çok yüksek akım çekiyor; sigorta bunu görüp kesiyor.

Cihaz kod vermiyor. Özellikle sabit devirli cihazlarda ekranda hiçbir uyarı çıkmıyor. Bu, teşhisi zorlaştıran ve kullanıcıyı yanıltan yan.

Gözle anlaşılabiliyor

Kondansatör, arızasını dışarıdan belli eden az sayıdaki parçadan biri.

Şişme. Üst yüzeyi kubbeleşmiş bir kondansatör bozulmuş demek. Normalde düz olması gerekiyor.

Sızıntı. Gövdeden dışarı sızmış yağlı bir madde ya da altında birikmiş kalıntı.

Gövdede deformasyon. Yan yüzeylerde şişkinlik ya da çatlak.

Terminallerde kararma. Bağlantı uçlarında ısınma izi.

Bu belirtilerden biri varsa ölçüme gerek kalmadan değişim kararı verilebiliyor. Ama tersi doğru değil: dışarıdan sağlam görünen bir kondansatör de bozuk olabiliyor. Kapasitesini kaybetmiş bir parça gövdesinde hiçbir iz bırakmayabiliyor.

Ölçümle doğrulanıyor

Kesin teşhis kapasite ölçümüyle yapılıyor.

Kondansatörün üzerinde bir değer yazıyor — kapasitesi. Servis bu parçayı devreden ayırıp kapasitesini ölçüyor ve etiketteki değerle karşılaştırıyor.

Değer belirli bir oranın altına düşmüşse parça görevini yapamıyor demek. Bu, gözle görülmeyen arızayı yakalayan tek yöntem.

Ölçüm öncesi bir güvenlik adımı var ve atlanmıyor: kondansatör elektrik kesildikten sonra bile yük tutabiliyor. Deşarj edilmeden dokunulmuyor.

Bu, kullanıcının bu parçaya kendi başına müdahale etmemesinin sebebi. Küçük ve ucuz olması işlemi zararsız yapmıyor.

Kompresör arızasıyla karıştırılıyor

Bu, sahada en pahalı sonuçları olan karışıklıklardan biri.

Kondansatör bozulduğunda kompresör kalkmıyor. Belirti, kompresörün kendisinin bozulduğu durumla neredeyse aynı: uğultu, kalkamama, koruma.

Aradaki fark maliyette: kondansatör küçük bir parça, kompresör cihazın en pahalı bileşeni.

Ayrım ölçümle yapılıyor. Önce kondansatörün kapasitesi bakılıyor; sağlamsa kompresörün sargı dirençleri ve yalıtım direnci ölçülüyor.

Bu sıra atlandığında kompresör değişimi önerilebiliyor. Bu yüzden "kompresör gitmiş" denen bir cihazda sorulacak soru net: kondansatör ölçüldü mü.

Tersi de mümkün: kondansatör değiştirilip sorun geçici olarak çözülüyor ama kompresör zaten zorlanıyorsa yeni kondansatör kısa sürede tekrar bozulabiliyor.

Neden bozuluyor

Kondansatörün ömrünü belirleyen etkenler belli.

Isı. En büyük etken. Dış ünitenin içi sıcak ve kondansatör bu ortamda duruyor. Kirli kanatçıklar kutu içi sıcaklığı yükselttiğinde kondansatörün ömrü kısalıyor.

Kalkış sayısı. Her kalkışta kondansatör yüklenip boşalıyor. Kısa çevrimlerle sık sık kalkan bir cihazda bu sayı hızla artıyor.

Gerilim dalgalanması. Düşük gerilimde motor daha çok zorlanıyor ve kondansatör daha ağır çalışıyor.

Yaş. Elektrolitik yapıdaki kondansatörler zamanla kapasite kaybediyor; bu, kullanımdan bağımsız bir süreç.

İlk üçü önlenebilir ve hepsi bakımla ilgili: dış ünite temizliği, doğru kapasite seçimi ve düzgün bir elektrik hattı.

Değişimde dikkat edilenler

Parça ucuz ama doğru seçilmesi gerekiyor.

Kapasite değeri. Etiketteki değerle aynı olmalı. Daha yüksek ya da düşük bir değer motoru zorluyor.

Gerilim değeri. Etiketteki değerin altında bir parça kısa sürede bozuluyor; üstü sorun çıkarmıyor.

Çift bölmeli mi tek mi. Bazı cihazlarda kompresör ve fan için tek gövdede iki bölmeli kondansatör kullanılıyor; yerine iki ayrı parça takılabiliyor ama bağlantı sırası doğru kurulmalı.

Sebebin giderilmesi. Kondansatör kirlilik yüzünden ısınıp bozulduysa, temizlik yapılmadan takılan yeni parça aynı yoldan gidiyor.

Değişim sonrası cihaz çalıştırılıp çekilen akım ölçülüyor; etiket değerinin üzerinde bir akım, sorunun kondansatörden ibaret olmadığını gösteriyor.

İnverter cihazlarda karşılığı ne

Bu yazı büyük ölçüde sabit devirli cihazları anlatıyor; inverter cihazlarda tablo değişiyor.

İnverter bir cihazda kompresör doğrudan şebekeye bağlanmıyor; sürücü üzerinden besleniyor. Kalkış kondansatörüne ihtiyaç duyulmuyor.

Buna karşılık kartın üzerinde başka kondansatörler bulunuyor: güç katındaki büyük kondansatörler. Bunlar kalkış için değil, gerilimi düzleştirmek için var.

Onların bozulması farklı bir belirti üretiyor: cihaz hiç açılmıyor, kod veriyor ya da kararsız çalışıyor. Gözle bakıldığında şişmiş olabiliyorlar.

Yani "kondansatör bozulmuş" ifadesi iki farklı parçayı anlatabiliyor; hangi cihazda olduğunu bilmek teşhisin ilk adımı.

Kullanıcı ne yapabilir

Bu parçada kullanıcının yapabileceği tek şey doğru gözlem. Müdahale servis işi.

Servisi ararken şu bilgiler ölçümü hızlandırıyor: iç ünite üflüyor mu, dış ünite fanı dönüyor mu, dış üniteden uğultu geliyor mu, sigorta atıyor mu ve ekranda kod var mı.

Bu beş cevap, sorunun kondansatör tarafında mı yoksa başka yerde mi olduğunu ziyaret başlamadan daraltıyor.

Yapılmaması gereken şey de net: dış ünitenin panelini açıp parçaya dokunmak. Kondansatör elektrik kesildikten sonra bile yük tutabiliyor ve deşarj edilmeden temas riskli.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima arıza tespiti ve parça değişimi için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Kompresör önerilmeden önce kondansatör kapasitesi ve sargı dirençleri ölçülüyor.