Klima gazı geri kazanımı zorunlu mu?

Klima sökülürken ya da hurdaya ayrılırken içindeki gazın ne olacağı, çoğu kullanıcının hiç düşünmediği ama mevzuatta karşılığı olan bir konu. Geri kazanım, sistemdeki soğutucu akışkanın atmosfere bırakılmadan uygun bir kaba alınması demek.

Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik geri kazanımı doğrudan kapsamına alıyor. Metin, florlu sera gazlarının geri kazanımına, geri dönüşümüne, ıslahına ve imhasına ilişkin esasları düzenlediğini kendi kapsam maddesinde söylüyor.

Geri kazanım, geri dönüşüm ve ıslah farklı şeyler

Üç terim sık karıştırılıyor ama üçü ayrı işlem.

Geri kazanım, gazın sistemden çıkarılıp bir kaba alınması. Bu aşamada gaz henüz temizlenmiş değil; sadece atmosfere gitmesi engellenmiş oluyor.

Geri dönüşüm, alınan gazın temel bir arıtmadan geçirilmesi. Nem ve yağ gibi kabaca ayrılabilen kirlilikler uzaklaştırılıyor.

Islah ise daha ileri bir işlem; gaz yeni ürün özelliklerine yakın bir saflığa getiriliyor. Bu işlem tesis gerektiriyor, sahada yapılamıyor.

Serviste yapılan iş geri kazanım. Diğer ikisi tedarikçi ve işleme tesisi tarafında gerçekleşiyor.

Sahada nasıl yapılıyor

İki yöntem var ve hangisinin kullanılacağını cihazın durumu belirliyor.

Birincisi gazın dış üniteye toplanması. Sektörde pump-down deniyor. Dış ünitenin sıvı hattı vanası kapatılıyor, cihaz kısa süre çalıştırılıyor ve sistemdeki akışkan dış ünitenin kondenserinde toplanıyor. Ardından gaz hattı vanası da kapatılıp gaz orada kilitleniyor.

Bu yöntem cihaz çalışabiliyorsa uygulanabiliyor. Kompresörü çalışmayan bir sistemde gaz kendi kendine bir yere gitmiyor.

İkincisi geri kazanım cihazı kullanmak. Ayrı bir kompresör ve bir kap yardımıyla akışkan sistemden çekilip tüpe alınıyor. Cihaz çalışmıyorsa, hat kesilecekse ya da cihaz hurdaya ayrılacaksa bu yöntem kullanılıyor.

Pump-down işleminin adımlarını gaz toplama yazımızda ayrıntılandırdık.

Yapılmazsa ne oluyor

Hat doğrudan kesilirse sistemdeki akışkanın tamamı birkaç saniye içinde atmosfere karışıyor.

Miktarı somutlaştırmak gerekirse: 0,49 kilogram R32 içeren bir cihazda bu, 0,33 ton karbondioksit eşdeğeri salım demek. Aynı boyutta R410A'lı bir cihazda değer bir tonun üzerine çıkıyor, çünkü R410A'nın küresel ısınma potansiyeli 2088 ile R32'nin yaklaşık üç katı.

Tek bir cihazda bu sayı küçük görünebilir. Bir binada onlarca cihaz sökülüyorsa ya da bir tesis yenileniyorsa toplam hızla büyüyor.

İkinci bir kayıp da ekonomik. Arzı daralan bir akışkan atmosfere bırakıldığında geri gelmiyor; oysa geri kazanılan gaz döngüde kalıyor.

Pump-down mu geri kazanım cihazı mı

İkisi arasındaki seçim keyfî değil; cihazın durumu belirliyor.

Pump-down için sistemin çalışıyor olması ve kompresörün gazı basabilmesi gerekiyor. Kompresör sağlamsa bu yöntem hem hızlı hem de ek ekipman gerektirmiyor. Ama işlemin doğru yapılması şart: vanalar sırayla kapatılıyor ve cihaz gereğinden uzun çalıştırılmıyor. Alçak basınç aşırı düşerse kompresör kendi yağını zorlamaya başlıyor.

Geri kazanım cihazı ise sistemin çalışmasına bağlı değil. Kendi kompresörü olduğu için kompresörü bozuk, kartı yanmış ya da hattı kesilmiş bir sistemde de kullanılabiliyor.

Hurdaya ayrılacak cihazlarda tercih doğrudan geri kazanım cihazı oluyor; çünkü orada amaç gazı dış ünitede tutmak değil, sistemden tamamen almak.

Alınan gaz tekrar kullanılabilir mi

Doğrudan değil. Sistemden çıkan akışkan yağ, nem ve sistemdeki kirlilikleri taşıyor.

Aynı cihaza geri basılacaksa (sökülüp yeniden takılan bir klimada olduğu gibi) genellikle gaz dış ünitede tutuluyor ve sistem hiç açılmadığı için kirlenme olmuyor. Bu durumda yeniden şarj gerekmiyor.

Farklı bir sisteme aktarılacaksa ya da uzun süre beklemişse gazın işlenmesi gerekiyor. Yönetmelik geri dönüştürülmüş ve ıslah edilmiş gaz için ayrı etiketleme kuralı getiriyor: kapta bu ibare, parti numarası ve işlemi yapan kuruluşun adı ile adresi bulunuyor.

Bu etiketleme sayesinde kullanılan gazın kaynağı izlenebiliyor.

Hangi durumlarda gündeme geliyor

En sık karşılaşılan üç durum var.

Taşınma sırasında söküm: cihaz yeni adrese götürülecekse gazın korunması hem mevzuat hem de maliyet açısından doğru olan. Taşınırken sökümü ayrı bir yazıda ele aldık.

Cihaz yenileme: eski cihaz hurdaya ayrılacaksa içindeki gaz yine alınıyor. Cihazın çalışmıyor olması bu yükümlülüğü kaldırmıyor; geri kazanım cihazıyla işlem yapılıyor.

Büyük onarım: kompresör ya da eşanjör değişimi gibi sistemin açılmasını gerektiren işlemlerde de gaz önce alınıyor.

Kim yapabilir

Yönetmelik gazla çalışan teknik personele belge şartı getiriyor. Mesleki Yeterlilik Belgesi, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yetkilendirilmiş kuruluşların sınavlarında başarılı olanlara veriliyor.

Yönetmeliğin "bakım veya teknik servis" tanımı dikkat çekici: tanım, geri kazanım ve sızıntı kontrollerini kapsam dışında bırakıyor ve bu ikisini ayrı faaliyet olarak konumlandırıyor. Yani geri kazanım rutin bir bakım adımı değil, kendi başına tanımlı bir işlem.

Belge sahibi kişilerin, faaliyetleri sırasında sızıntıyı önlemek için gerekli tüm tedbirleri almakla yükümlü olduğu da metinde ayrıca belirtiliyor.

Araç klimaları kapsam dışında

Bir ayrıntı karışıklığa yol açıyor: yönetmelik motorlu araçlardaki iklimlendirme ekipmanından çıkan florlu sera gazlarının geri kazanımını kapsamıyor. Bu, araç kliması gazının serbestçe salınabileceği anlamına gelmiyor; sadece o alanın bu yönetmelik dışında düzenlendiğini gösteriyor. Bina ve tesis klimaları, ısı pompaları ve soğutma sistemleri ise tamamen kapsam içinde.

Bölgemizde en sık karşılaştığımız durum

Aliağa ve çevresinde yaz aylarında taşınma yoğunlaşıyor ve söküm çağrıları artıyor. Bu dönemde en sık karşılaştığımız tablo, cihazın daha önce gazı toplanmadan sökülmüş olması.

Belirtisi montaj sırasında ortaya çıkıyor: sistem bağlandığında basınç yok ya da çok düşük. O noktada cihaz yeniden şarj edilmek zorunda kalıyor ve bu, sökümde birkaç dakika kazanmak için ödenen bir bedele dönüşüyor.

Yazlık bölgelerde ikinci bir durum var: sezon sonunda söküp kışın depolayan kullanıcılar. Gazı alınmadan sökülen ve açık bekleyen bir sistem içine nem çekiyor; nem de sistemde asit oluşumunun başlangıç noktası oluyor.

Müşteri olarak nasıl anlarsınız

Söküm sırasında gaz toplanıyorsa cihaz kısa bir süre çalıştırılıyor ve dış ünitenin vanaları alyan anahtarla kapatılıyor. Bu birkaç dakikalık bir işlem ve gözle görülüyor.

Geri kazanım cihazı kullanılıyorsa ayrı bir makine ve bir tüp getiriliyor; hortumlar servis vanalarına bağlanıyor.

Hiçbiri yapılmadan doğrudan boruya pense vurulup hat kesiliyorsa gaz salınıyor demektir. Bu, hem yönetmeliğe aykırı hem de cihazın yeni adreste yeniden şarj edilmesini gerektirdiği için size ek maliyet olarak dönüyor.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de söküm, nakil ve yenileme işlerinde gazı toplayarak çalışıyoruz. Cihazınız çalışmıyorsa geri kazanım cihazıyla işlem yapılıyor.

Söküm hizmetimiz için klima sökme takma sayfasına, mevzuatın bütünü için F-Gaz Yönetmeliği nedir yazısına bakabilirsiniz.

0531 887 49 62 · Servis talebi