Dış ünite fanı dönmüyorsa ne oluyor?

Dış ünitenin önündeki büyük pervane, sistemin ürettiği ısıyı dışarı atan parça. Dönmediğinde ya da yavaşladığında cihaz soğutmaya devam ediyor gibi görünüyor ama basınç hızla yükseliyor ve koruma devreye giriyor.

Dış fan motoru arızalandığında sebep çoğu zaman motorun kendisi olmuyor; belirtiler de bu yüzden yanıltıcı kalıyor.

Dışarı atılan ısı

Soğutmada iç ortamdan çekilen ısı, dış ünitenin eşanjöründe havaya veriliyor. Bu aktarımı sağlayan tek şey kanatçıkların üzerinden geçen hava.

Dış fan bu havayı sağlıyor. Pervane tipi bir kanat grubu, eşanjörden çektiği havayı ızgaradan dışarı üflüyor.

Hava akışı azaldığında ısı atılamıyor ve yoğuşma basıncı yükseliyor. Kompresör aynı işi yapmak için çok daha fazla zorlanıyor, çekilen akım artıyor.

Belirli bir noktadan sonra yüksek basınç koruması devreye giriyor ve cihaz kendini durduruyor. Bu, sistemi ayakta tutan bir davranış; koruma olmasaydı kompresör zarar görürdü.

Isıtma yapan cihazlarda görev tersine dönüyor: dış eşanjör bu kez ısıyı havadan alıyor ve fan yine akışı sağlıyor. Fan durduğunda ısıtma kapasitesi de kayboluyor.

İç fan motorundan farkı

İki motor benzer iş yapıyor ama çalışma koşulları ve arıza biçimleri ayrışıyor.

Ortam. Dış motor yağmura, güneşe, toza ve deniz kenarında tuza açık. İç motor korunaklı bir gövde içinde.

Yük. Dış pervane daha büyük ve daha fazla hava taşıyor; rüzgâr da üzerine ek yük bindiriyor.

Belirti. İç fan durduğunda üfleme kesiliyor ve kullanıcı hemen fark ediyor. Dış fan durduğunda içeride ilk anda bir şey değişmiyor; cihaz bir süre çalışıp sonra kesiyor.

Bu üçüncü fark önemli: dış fan arızası genellikle "cihaz bir süre soğutuyor sonra duruyor" şikâyetiyle geliyor ve gaz eksikliğiyle karıştırılıyor. Ayrımı yapan şey basit bir gözlem: cihaz çalışırken dış ünitenin pervanesinin dönüp dönmediğine bakmak.

Belirtiler

Dış fan tarafındaki sorunlar birkaç biçimde ortaya çıkıyor.

Pervane hiç dönmüyor. Kompresör çalışıyor, dış ünite ısınıyor ama fan duruyor. Cihaz kısa sürede kesiyor.

Yavaş dönüyor. Motor çalışıyor ama devir düşük. Belirti daha sinsi: cihaz sıcak günlerde yetersiz kalıyor, serin günlerde sorun görünmüyor.

Kesik kesik dönüyor. Bir süre dönüp duruyor, sonra tekrar başlıyor.

Ses. Yataklardan gelen uğultu ya da metalik sürtünme. Dengesi bozulmuş bir pervane titreşim üretiyor ve bu titreşim gövdeye geçiyor.

Yüksek basınç kodu. Cihaz doğrudan koruma koduyla duruyor.

Sıcak günlerde belirginleşip serin günlerde kaybolan her şikâyet, dış tarafta ısı atma sorununu işaret ediyor.

Sebep çoğu zaman motorun kendisi değil

Fan dönmediğinde ilk akla gelen motor değişimi oluyor. Oysa sıralama genellikle başka türlü.

Kondansatör. Fan motorunun kalkış ve çalışma kondansatörü zayıfladığında motor dönmeye başlamıyor ya da çok yavaş dönüyor. En sık sebep bu ve en küçük parça.

Kirlilik ve mekanik engel. Kanatçıklara sıkışmış poşet, yaprak ya da kuş yuvası pervaneyi tutuyor. Zorlanan motor ısınıp koruma yapıyor.

Röle ve kart. Motora giden komut ya da besleme kesilmiş olabiliyor. Motor sağlam olduğu halde çalışmıyor.

Kablo ve konnektör. Dış ortamda oksitlenen bağlantılar zamanla direnç kazanıyor.

Yatak aşınması. Burada sorun gerçekten motorda; dönme direnci artıyor, ses geliyor ve motor ısınıyor.

İlk dördü çözüldüğünde motor değişimi gerekmiyor. Ölçüm yapılmadan verilen değişim kararı, sık karşılaştığımız gereksiz masraf başlıklarından biri.

Kontrol sırası

Şikâyet geldiğinde izlenen eleme belirli bir sırayla ilerliyor.

Enerji kesiliyor. Pervane elle çevriliyor; serbest dönmüyorsa sorun mekanik.

Kanatçık ve pervane çevresi bakılıyor. Yabancı cisim, ezilme, çatlak kanat.

Kondansatör ölçülüyor. Kapasite değeri etiketle karşılaştırılıyor; düşmüşse değiştiriliyor.

Motor sargıları ölçülüyor. Direnç değerleri ve gövdeye karşı yalıtım direnci.

Besleme kontrol ediliyor. Motora gerilim geliyor mu; gelmiyorsa kart ve röle tarafına geçiliyor.

Çalışırken akım ölçülüyor. Etiket değerinin üzerindeki akım, yatak direncini gösteriyor.

Bu sıra izlendiğinde gerçek sebep birkaç dakikada ayrılıyor ve yanlış parça değişimi önleniyor.

Değişim gerektiğinde

Motorun gerçekten değişmesi gerektiğinde birkaç ayrıntı sonucu belirliyor.

Devir ve güç uyumu. Cihazın kendi motoruyla aynı devir ve güç değerinde parça seçiliyor. Farklı devirdeki bir motor hava debisini değiştiriyor ve sistem dengesini bozuyor.

Dönüş yönü. Yanlış yönde dönen bir pervane hava üfleyecek yerde çekiyor; belirti "fan dönüyor ama cihaz yine kesiyor" biçiminde geliyor.

Kondansatör. Yeni motorla birlikte uygun değerde kondansatör takılıyor; eski ve yorulmuş bir kondansatör yeni motoru da kısa sürede yoruyor.

Pervane dengesi. Kanat çatlaksa ya da eğilmişse birlikte değiştiriliyor; dengesiz bir pervane yeni motorun yataklarını hızla bitiriyor.

İnverter cihazlarda fan motoru çoğu zaman doğru akımla ve sürücü üzerinden çalışıyor; bu modellerde parça seçimi cihaza özgü oluyor ve kondansatör bulunmuyor.

Ömrünü uzatan koşullar

Dış fan motorunun ne kadar dayanacağını büyük ölçüde montaj ve çevre belirliyor.

Üstü kapalı, önü açık bir yer. Doğrudan yağmur ve güneş almayan; ama hava akışı önünde engel bulunmayan bir konum.

Yeterli açıklık. Duvara ya da kafese çok yakın kurulmuş bir ünite üflediği havayı geri emiyor; motor sürekli yüksek sıcaklıkta çalışıyor.

Düzenli temizlik. Kanatçıkların açık olması, motorun çektiği akımı doğrudan düşürüyor.

Titreşim takozları. Sağlam takozlar, gövdeye geçen titreşimi azaltıyor ve yatak ömrünü uzatıyor.

Kıyı kesiminde yıkama. Tuz birikimi hem kanatçıkta hem motor gövdesinde korozyon başlatıyor.

Beş maddenin dördü montaj aşamasında belirleniyor; bu da dış fan motoru ömrünün büyük ölçüde ilk gün kararlaştırıldığını gösteriyor.

Fan dönmüyorken cihazı çalıştırmak

Bu şikâyette sık sorulan bir başlık: pervane dönmüyor ama cihaz kısa süreliğine soğutuyor, kullanılabilir mi.

Kullanılmaması gerekiyor. Isı atılamadığı için basınç yükseliyor ve kompresör her çevrimde sınır koşullarda çalışıyor.

Cihaz koruma yaptığında bu, sistemin kendini savunması. Sigortayı indirip tekrar denemek, korumayı geçersiz kılmaya çalışmak anlamına geliyor.

Kısa süreli çalıştırmalar da birikiyor: her seferinde yüksek basınçta çalışan kompresörün yağı zorlanıyor ve ömrü kısalıyor.

Doğru davranış cihazı kapatıp servis çağırmak. Dış fan tarafındaki sorunların büyük bölümü küçük parçalarla çözülüyor; beklendiğinde ise tablo kompresöre kadar genişleyebiliyor.

Kafes ve kapatma çözümlerinin etkisi

Cephede ya da balkonda dış üniteyi gizlemek için yapılan kapatmalar, doğrudan bu motoru ilgilendiriyor.

Panjur, ahşap kafes ya da dekoratif ızgara, üflenen havanın önünü kapattığında cihaz kendi ürettiği sıcak havayı geri emmeye başlıyor. Kanatçık yüzeyi temiz olsa bile yoğuşma basıncı yükseliyor.

Sonuç fan motoruna da yansıyor: sürekli yüksek sıcaklıkta çalışan sargı ve yataklar daha hızlı yoruluyor. Kapatma gerekiyorsa iki koşul aranıyor: üfleme yönünde yeterli boşluk ve ızgara açıklığının hava geçişini kısıtlamayacak ölçüde geniş olması.

Bir de bakım tarafı var: sökülmeden temizlik yapılamayan bir kafes, cihazın yıllarca kirli kalmasına yol açıyor. Menteşeli ya da çıkarılabilir bir çözüm, sonraki her bakımı kolaylaştırıyor.

Yardım gerekirse

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de dış ünite fan motoru kontrolü, kondansatör ölçümü ve parça değişimi yapıyoruz. Motor değişimi önerilmeden önce kondansatör, mekanik engel ve besleme kontrolü sırayla yapılıyor.