Klima çalışırken ışıklar kısılıyor

Klima devreye girdiği anda evdeki ışıklar bir an kısılıyor. Bu, cihazın çektiği kalkış akımının tesisatta ürettiği ani gerilim düşümü anlamına geliyor. Küçük bir kısılma normal sayılıyor; belirgin ve tekrarlayan bir kısılma tesisatı sorguluyor.

Kalkış akımı ile kablo kesiti birbirine bağlı iki değer.

Kalkış anında ne oluyor

Duran bir kompresör hareket etmeye başlarken normal çalışma akımının belirgin biçimde üzerinde bir akım çekiyor. Bu yükselme kısa sürüyor; kompresör devrine ulaştığında akım normal değerine iniyor. Kısa süreli de olsa bu akım hattı zorluyor ve hat üzerinde bir gerilim düşümü oluşturuyor.

Aynı hattan beslenen aydınlatmalar bu düşümü bir anlık kısılma olarak gösteriyor. Kısılmanın şiddeti, çekilen akım kadar hattın direncine de bağlı.

İnverter cihazlarda kompresör yavaşça devreye alındığı için bu etki belirgin biçimde azalıyor.

Sabit devirli cihazlarda ise her kalkışta aynı yükselme tekrarlanıyor.

Ne kadarı normal

Gözle fark edilen çok kısa bir kısılma, sabit devirli cihazlarda beklenen bir davranış. Kısılma bir anlık oluyor ve ışık hemen eski parlaklığına dönüyor.

Anormal olan; kısılmanın belirgin olması, uzun sürmesi ya da her kalkışta giderek artması. Aydınlatmanın titremesi ve elektronik cihazların yeniden başlaması da normal sınırların dışında. Aynı anda birden çok cihaz devreye giriyorsa etki toplanıyor.

Komşu dairelerde de fark ediliyorsa sorun bina beslemesinde olabiliyor.

Bu ayrım, aramanın daire içinde mi dışında mı yapılacağını belirliyor.

Kesit ve hat uzunluğu

Gerilim düşümünü belirleyen iki temel etken var: kablonun kesiti ve hattın uzunluğu. Kesit küçüldükçe direnç artıyor; aynı akım daha büyük bir düşüm üretiyor. Hat uzadıkça direnç yine artıyor; uzak bir panodan beslenen cihazda etki büyüyor.

Bu yüzden cihazın gücü ve mesafesi birlikte değerlendirilerek kesit seçiliyor. Uzatma kablosu ve çoklu priz, hem kesiti küçültüyor hem ek temas direnci ekliyor; bu kullanım önerilmiyor.

Klemens ve pano bağlantılarındaki gevşeklik de aynı etkiyi üretiyor ve ısınmaya yol açıyor.

Eski tesisatlarda kesit, bugünkü cihaz yükünü taşıyacak biçimde seçilmemiş olabiliyor.

Ayrı hat neden isteniyor

Klima için ayrı besleme hattı çekilmesinin sebebi bu tablo. Ayrı hat, kalkış akımının aydınlatma ve priz devrelerini etkilemesini önlüyor.

Kesit cihazın gücüne göre seçiliyor ve hat doğrudan panodan geliyor. Kendi sigortası bulunduğu için başka bir cihaz nedeniyle kesinti yaşanmıyor. Birden çok klima varsa yük paylaştırılıyor; hepsinin aynı hatta bağlanması kalkışları üst üste bindiriyor.

Bu düzenleme montaj sırasında yapıldığında sonradan tesisat açmaya gerek kalmıyor.

Mevcut kurulumlarda ise keşifte değerlendirilip planlanıyor.

Cihaz tarafındaki payı

Kalkış akımı yalnız tesisatla ilgili değil; cihazın durumu da etkiliyor. Kondansatör değeri düşmüşse kompresör zor kalkıyor ve akım daha uzun süre yüksek kalıyor. Basınçlar dengelenmeden yapılan kalkışlar da akımı yükseltiyor; bu yüzden cihazda bekleme süresi bulunuyor.

Kirlenmiş bir eşanjör ve kapanmış dış ünite yüzeyi çalışma akımını yükselttiği için kalkış etkisini de büyütüyor. Mekanik zorlanma yaşayan bir kompresör her kalkışta daha çok akım çekiyor.

Bu yüzden kısılma zamanla belirginleşiyorsa cihaz tarafı da değerlendiriliyor.

Ölçümde kalkış ve çalışma akımları ayrı ayrı okunuyor.

Ne zaman ciddiye alınmalı

Birkaç işaret tesisat tarafında müdahale gerektiğini gösteriyor. Kısılma belirginse ve her kalkışta tekrarlıyorsa.

Elektronik cihazlar yeniden başlıyorsa. Priz, kablo ya da klemens ısınıyorsa. Sigorta zaman zaman atıyorsa.

Kısılma zamanla artmışsa; bu, bir bağlantının gevşediğini gösterebiliyor.

Bu durumlarda tesisat ölçümü yapılmadan cihaz suçlanmıyor.

Ölçümde neye bakılıyor

Servis şu değerleri alıyor. Boştaki besleme gerilimi ve cihaz çalışırken oluşan gerilim düşümü. Kalkış anındaki akım ve normal çalışma akımı.

Kablo kesiti ve hat uzunluğu. Klemens ve pano bağlantılarının sıkılığı ile ısınma izleri.

Aynı hattan beslenen diğer yükler.

Kondansatör değeri ve cihazın genel bakım durumu. Bu değerler birlikte okunduğunda sorunun tesisatta mı cihazda mı olduğu ayrılıyor.

Bina beslemesi tarafındaki payı

Kısılma komşu dairelerde de fark ediliyorsa arama daire dışına çıkıyor. Bina giriş panosundaki bağlantılar, kolon hattı ve sayaç bağlantısı değerlendiriliyor. Şebeke tarafındaki gerilim dalgalanmaları da benzer bir etki üretiyor.

Aynı trafodan beslenen büyük yükler devreye girdiğinde bu daha belirgin oluyor.

Bu durumda cihaz üzerinde yapılacak bir işlem sonucu değiştirmiyor. Değerlendirme, bina elektrik tesisatından sorumlu tarafla birlikte yapılıyor.

İnverter cihazlarda tablo

İnverter cihazlar bu şikâyeti büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Kompresör tam güçle değil, düşük devirden başlayarak devreye giriyor. Bu, kalkış akımını belirgin biçimde düşürüyor ve ani gerilim düşümünü azaltıyor.

Cihaz ayrıca sık kalkıp durmadığı için bu etki gün içinde daha az tekrarlanıyor. Buna karşılık inverter cihazlar da sürücü tarafında besleme kalitesine duyarlı oluyor.

Gerilim dalgalanmasının yaşandığı yerlerde bu ayrı bir başlık olarak değerlendiriliyor.

Servis gelmeden önce

Servis gelmeden önce birkaç gözlem yapılabiliyor. Kısılmanın her kalkışta mı yoksa ara sıra mı olduğu not ediliyor.

Aynı anda çalışan diğer cihazlar yazılıyor. Komşu hacimlerde ve komşu dairelerde fark edilip edilmediği kontrol ediliyor. Priz, kablo ve pano yüzeyinde ısınma olup olmadığına elle bakılıyor; sıcaklık hissediliyorsa cihaz çalıştırılmıyor.

Uzatma kablosu kullanılıyorsa kaldırılıyor.

Sigorta değeri kendiliğinden değiştirilmiyor.

Kayıt tutmanın değeri

Bu şikâyette de kayıt sonucu belirliyor. Kısılmanın ne zamandır sürdüğü ve zamanla artıp artmadığı yazılıyor. Ölçülen kalkış akımı ve gerilim düşümü değerleri kayda giriyor.

Tesisatta bir düzeltme yapıldıysa öncesi ve sonrası karşılaştırılıyor. Cihaz tarafında kondansatör değiştiyse tarihi not ediliyor.

Bu karşılaştırma, yapılan işin sonucu verip vermediğini tahminle değil sayıyla gösteriyor.

Aliağa ve çevresinde

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de kalkış akımı ve tesisat kaynaklı şikâyetlerde ölçüm yapıyoruz. Kısılmanın her kalkışta olup olmadığını ve komşu hacimlerde de fark edilip edilmediğini iletmeniz, aramanın yönünü belirliyor.