Klima bir odayı soğutuyor diğerini soğutmuyor

Salon serinliyor, yatak odası sıcak kalıyor. Cihazda arıza aranıyor ama çoğu zaman bulunamıyor; çünkü sorun cihazda değil, soğutulan havanın diğer hacme ulaşamamasında.

Tek iç ünitenin birden çok odaya hizmet sınırı nerede bitiyor, kapı ve koridor ne yapıyor ve gerçekten işe yarayan ne?

Tek cihaz kaç odayı soğutur

Bir iç ünite, bulunduğu hacmin havasını emip soğutup aynı hacme veriyor. Komşu odaya ulaşması için havanın oraya gidip geri dönmesi gerekiyor; yani bir gidiş ve bir dönüş yolu bulunmalı. Tek kapıdan ibaret bir açıklıkta bu döngü kurulamıyor: soğuk hava içeri girerken sıcak havanın çıkacağı yol aynı açıklık oluyor ve iki akım birbirini engelliyor.

Bu yüzden tek cihazla ikinci bir odayı soğutmak, ancak açıklık genişse ve mekânlar birbirine gerçekten açıksa mümkün oluyor. Kapalı kapı arkasındaki bir oda hiçbir koşulda soğumuyor.

Cihazın büyütülmesi bu sınırı değiştirmiyor; hava ulaşamadığı yere daha güçlü üflendiğinde de ulaşmıyor.

Beklenti baştan doğru kurulduğunda, bu şikâyet zaten ortaya çıkmıyor.

Kapı ve koridorun etkisi

Kapı açık olsa bile mesafe ve geometri belirleyici oluyor. Koridor, soğuk havanın yolunu uzatıyor ve yol boyunca hava ısınıyor.

Kapı eşiğindeki yükseklik farkı, kapı kanadının konumu ve koridordaki dönüşler akımı kırıyor.

Soğuk hava ağır olduğu için zeminde ilerliyor; sıcak hava tavanda kalıyor. İki akımın birbirini geçebileceği bir düzen yoksa döngü tamamlanmıyor.

Pratikte şu görülüyor: kapıya yakın bölge serinliyor, oda içine girildikçe fark kayboluyor. Kapının üstünde ya da altında ikinci bir açıklık bulunması dönüşü kolaylaştırıyor; menfezli kapı bu işi yapıyor. Bu düzenleme yapılmadığında oda, cihazın kapasitesinden bağımsız olarak sıcak kalıyor.

Cihazın konumu belirleyici

İç ünitenin nereye asıldığı, hangi hacimlere ulaşabileceğini doğrudan belirliyor.

Cihaz, hizmet edeceği açıklığa bakacak biçimde konumlandırılıyor; duvara ya da köşeye üfleyen bir cihaz kendi odasında bile dağılım üretemiyor. Üfleme yönü yukarı alındığında hava tavan boyunca ilerliyor ve daha uzağa ulaşıyor. Fan devri düşük tutulduğunda akım kısa mesafede dağılıyor; ikinci hacme ulaşması gerekiyorsa devir yükseltiliyor.

Emiş ızgarasının önündeki bir engel, cihazın kendi odasındaki dağılımı bile bozuyor. Bu üç ayar — konum, açı, devir — çoğu zaman ek cihaz almadan belirgin fark üretiyor.

Yardımcı çözümler ve sınırları

Havanın ikinci hacme ulaşması için birkaç yöntem kullanılıyor.

Vantilatör. Havayı karıştırıyor ve akımı taşıyor; en ucuz ve en hızlı çözüm. Ancak ısıyı azaltmıyor, yalnız dağıtıyor.

Menfezli kapı ya da üst açıklık. Dönüş yolunu açıyor; kalıcı ve sessiz bir çözüm.

Kanal ekleme. Bazı durumlarda cihazın üflemesi kanalla ikinci hacme taşınıyor; ancak duvar tipi cihazlar bu iş için tasarlanmıyor.

Kapı düzeni. Gündüz kullanılmayan hacimlerin kapısı kapatılıp soğutulan hacim küçültülüyor.

Bu çözümlerin ortak sınırı şu: hiçbiri cihazın kapasitesini artırmıyor. İki hacmin toplam yükü cihazın kapasitesini aşıyorsa dağılım düzeltilse bile hedefe ulaşılamıyor.

Bu yüzden önce yük hesabı, sonra dağılım değerlendiriliyor.

İkinci cihaz ne zaman gerekiyor

Bazı tablolarda ikinci cihaz kaçınılmaz oluyor. Kapalı kapı arkasında sürekli kullanılan bir hacim varsa — yatak odası, çalışma odası — ayrı bir cihaz gerekiyor.

Toplam yük tek cihazın kapasitesini aşıyorsa yine ikinci cihaz gündeme geliyor. Farklı kullanım saatleri de belirleyici: gece yalnız yatak odası soğutulacaksa, salondaki büyük cihazı çalıştırmak hem verimsiz hem gürültülü oluyor. İki küçük cihaz, tek büyük cihaza göre daha dengeli çalışıyor ve biri arızalandığında mekân tamamen kapasitesiz kalmıyor.

Çok üniteli sistemlerde tek dış üniteye birden çok iç ünite bağlanabiliyor; cephede tek ünite bulunması istendiğinde bu çözüm öne çıkıyor.

Karar verilirken hat uzunluğu, elektrik altyapısı ve dış ünite konumu birlikte değerlendiriliyor.

Yerinde değerlendirmede bakılanlar

Bu şikâyet geldiğinde ölçüm yine ilk adım oluyor. Cihazın bulunduğu hacimde emiş ve üfleme sıcaklıkları ölçülüyor; fark yerindeyse cihaz iş üretiyor demek. Ardından soğumayan hacimde sıcaklık ölçülüyor ve iki hacim arasındaki fark kayda geçiriliyor.

Açıklığın genişliği, kapı düzeni ve cihazın üfleme yönü yerinde değerlendiriliyor. Her iki hacmin toplam yükü hesaplanıyor: alan, tavan yüksekliği, cam ve iç ısı kaynakları.

Sonuçta iki tablodan biri çıkıyor: dağılım sorunu ya da kapasite yetersizliği. İkisi farklı çözüm istiyor.

Değerler yazılı bırakıldığında, yapılan düzenlemenin işe yarayıp yaramadığı sonradan karşılaştırılabiliyor.

Isıtmada tablo değişiyor

Cihaz ısıtma için kullanıldığında dağılım sorunu ters yönde çıkıyor. Sıcak hava tavanda toplanıyor; zemin ve uzak köşeler soğuk kalıyor.

Bu yüzden ısıtmada panjur açısı aşağı alınıyor; soğutmadaki ayarın tersi geçerli oluyor. Fan devri de ısıtmada daha belirleyici; düşük devirde sıcak hava aşağı inemiyor. Komşu hacme ulaşma sorunu ısıtmada daha da belirginleşiyor, çünkü sıcak hava yükselerek açıklıktan geçmiyor.

Tavan vantilatörünün düşük devirde ters yönde çalıştırılması, tavandaki sıcak havayı aşağı indirerek belirgin fark üretiyor.

Ölçümle doğrulama

Yapılan düzenlemenin işe yarayıp yaramadığı tahminle değil ölçümle anlaşılıyor. İki hacimde de sıcaklık aynı anda ölçülüyor ve aradaki fark not ediliyor. Düzenleme sonrası aynı ölçüm tekrarlanıyor; farkın kapanıp kapanmadığı görülüyor.

Hava debisi de ölçülüyor; cihazın üflediği hava miktarı beklenen aralıkta mı. Bu değerler yazılı bırakıldığında, sonraki değişikliklerin etkisi de karşılaştırılabiliyor.

Ölçüm yapılmadığında her düzenleme deneme yanılmaya dönüşüyor.

Beklenti baştan kurulmalı

Bu şikâyetin büyük bölümü satın alma aşamasında önlenebiliyor. Tek cihazla kaç hacme hizmet edileceği keşifte konuşuluyor ve kapı düzeni yerinde görülüyor.

Kapalı kapı arkasındaki bir hacim hesaba katılmıyorsa, cihaz o hacmi soğutmayacak demektir. Kapasite hesabı yalnız cihazın bulunduğu oda üzerinden yapılmışsa bu baştan söyleniyor. İleride ikinci cihaz eklenmesi düşünülüyorsa güzergâh ve elektrik düzeni ilk kurulumda buna göre bırakılıyor.

Bu konuşma yapıldığında, sezon ortasında "yetmiyor" şikâyeti çıkmıyor.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de hava dağılımı değerlendirmesi, kapasite hesabı ve ölçümlü arıza tespiti yapıyoruz. Tek cihazın hangi hacimlere ulaşabileceği keşifte yerinde belirleniyor.