Klima 4 yollu vanası nedir, arızası nasıl anlaşılır?

Dört yollu vana, klimanın hem soğutma hem ısıtma yapabilmesini sağlayan parça. Görevi tek bir şey: akışkanın yönünü çevirmek. Arızası ise çoğu zaman "klima ısıtmıyor" şikâyeti olarak geliyor.

Nasıl çalışıyor, takıldığında hangi tabloyu üretiyor ve arıza nasıl ayırt ediliyor?

Yönü çeviren tek parça

Bir klima soğutma ve ısıtmada aynı düzeneği kullanıyor; değişen tek şey akışkanın dolaşım yönü.

Soğutmada iç ünitedeki eşanjör ısıyı çekiyor, dış ünitedeki atıyor. Isıtmada roller yer değiştiriyor: dış ünite havadan ısı çekiyor, iç ünite odaya veriyor.

Bu değişimi yapan parça dört yollu vana. Adındaki dört, üzerindeki bağlantı sayısından geliyor: kompresör çıkışı, kompresör girişi, iç ünite hattı ve dış ünite hattı.

İçinde kayan bir makara bulunuyor. Makara bir konumdayken kompresör çıkışı dış üniteye, diğer konumdayken iç üniteye yönleniyor.

Makarayı hareket ettiren şey doğrudan elektrik değil; sistemin kendi basınç farkı. Bobin küçük bir pilot valfi açıyor, basınç farkı da makarayı kaydırıyor. Bu ayrım arıza teşhisinde belirleyici oluyor.

Mod değişiminde duyulan ses

Bu parçanın en bilinen belirtisi aslında normal bir davranış.

Soğutmadan ısıtmaya ya da tersine geçildiğinde kısa bir şşş ya da fokurdama sesi duyuluyor. Bu, makaranın konum değiştirmesi ve akışkanın yön değiştirmesi.

Ses birkaç saniye sürüyor ve arıza değil. Defrost çevriminde de aynı ses duyuluyor; cihaz buz çözmek için kısa süreliğine soğutma moduna geçiyor.

Kışın ısıtma sırasında düzenli aralıklarla duyulan bu ses, cihazın buz çözdüğünü gösteriyor. Kullanıcı bunu arıza sanıp servis arayabiliyor.

Arıza olan durum farklı: ses hiç duyulmuyor ya da duyuluyor ama mod değişmiyor.

Takıldığında ne yaşanıyor

Vananın en sık arızası tam olarak yön değiştirememek ve üç biçimde çıkıyor.

Soğutmada takılı kalıyor. Cihaz ısıtmaya alınıyor ama soğutmaya devam ediyor. Kışın en net fark edilen tablo: kumandada ısıtma seçili, üflenen hava soğuk.

Isıtmada takılı kalıyor. Yazın cihaz soğutmuyor, sıcak üflüyor. Daha nadir ama daha hızlı fark ediliyor.

Ara konumda kalıyor. En sinsi durum. Makara tam oturmuyor ve iki hat arasında iç kaçak oluşuyor. Cihaz hem soğutuyor hem soğutmuyor gibi davranıyor: bir miktar etki var ama yetersiz.

Üçüncüsü teşhiste en zorlayıcı olanı, çünkü tablo eksik şarja çok benziyor. Basınçlar birbirine yaklaşıyor ve cihaz hedefe hiç ulaşamıyor.

Bobin mi vana mı

Arıza iki ayrı yerde olabiliyor ve ikisinin çözümü çok farklı.

Bobin vananın üzerine geçirilmiş bir elektromıknatıs. Ucuz ve kolay değişen bir parça. Kopuk ya da yanmış bir bobin, pilot valfi hiç açamıyor.

Kontrolü basit: bobinin direnci ölçülüyor ve enerji verildiğinde manyetik çekim yapıp yapmadığına bakılıyor. Sağlam bir bobin enerjilendiğinde hafif bir tık sesi veriyor.

Vana gövdesi ise hat üzerine kaynatılmış. Değişimi sistemin boşaltılmasını, kaynak yapılmasını, kurutucu değişimini ve yeniden vakumlanmasını gerektiriyor. Belirgin biçimde büyük bir işlem.

Bu yüzden sıra hep aynı: önce bobin doğrulanıyor. Bobin sağlamsa vana gövdesine geçiliyor.

Üçüncü bir ihtimal daha var ve atlanmıyor: bobine gelen komut. Kart bobine enerji vermiyorsa, iki parça da sağlam olduğu halde vana çalışmıyor.

Basınç farkı yetmiyorsa

Az bilinen ama gerçek bir durum.

Makarayı hareket ettiren güç sistemin kendi basınç farkı. Şarj eksikse ya da kompresör yeterince basınç üretemiyorsa, bobin sağlam olduğu halde makara kaymayabiliyor.

Bu, tabloyu tersine çeviriyor: vana arızalı görünüyor ama sebep başka yerde.

Bu yüzden vana şüphesinde sistemin şarjı ve kompresörün performansı da ölçülüyor. Eksik şarjı olan bir cihazda vana değişimi sorunu çözmüyor.

Aynı sebeple çok soğuk havada ısıtmaya geçiş bazen zorlaşıyor; basınç farkı düşük olduğu için makara geç kayıyor. Bu geçici bir davranış ve arıza sayılmıyor.

Ayırt etmenin pratik yolu

Servis ölçümü olmadan da yön verecek birkaç gözlem var.

Hat sıcaklıklarına bakmak. Vana üzerindeki dört bağlantıdan hangisinin sıcak hangisinin soğuk olduğu, makaranın hangi konumda olduğunu gösteriyor. Sağlıklı bir vanada iki hat belirgin biçimde sıcak, iki hat soğuk oluyor.

İç kaçak varsa bu ayrım bulanıklaşıyor: olması gereken soğuk hat ılık çıkıyor. Kızılötesi termometreyle birkaç saniyede görülebiliyor.

Mod değiştirip dinlemek. Kumandadan mod değiştirildiğinde ses geliyor mu. Ses yoksa bobin ya da komut tarafı; ses var ama mod değişmiyorsa vana gövdesi.

Bobini elle kontrol etmek. Enerji verildiğinde manyetik çekim hissediliyor mu.

Üçü birlikte, vana gövdesi değişimi gibi büyük bir işleme karar vermeden önce yapılan elemeyi oluşturuyor.

Yalnız soğutan cihazlarda

Bir ayrım yapmak gerekiyor: her klimada dört yollu vana bulunmuyor. Yalnız soğutma yapan cihazlarda bu parça yok; akışkan tek yönde dolaşıyor.

Bu, "klimam ısıtmıyor" şikâyetinde ilk sorulacak sorulardan birini doğuruyor: cihaz ısıtma da yapıyor mu. Etiketinde ve kullanım belgesinde yazıyor.

Isıtma yapabilen cihazlarda ise vana sürekli çalışan bir parça değil; yılda birkaç kez konum değiştiriyor. Uzun süre aynı konumda kalması, makaranın yapışmasına zemin hazırlayabiliyor.

Bu yüzden yalnız soğutma için kullanılan bir cihazda, ara mevsimde kısa süre ısıtma çalıştırmak parçayı hareketli tutuyor. Küçük ama işe yarayan bir alışkanlık.

Kışın ısıtmıyor şikâyetinde eleme

Vana arızası, bu şikâyetin sebeplerinden yalnız biri. Doğru sıra izlendiğinde büyük işlemler sona kalıyor.

Cihaz ısıtma yapabiliyor mu. Yalnız soğutan modellerde dört yollu vana zaten bulunmuyor.

Kumanda ısıtma modunda mı. Basit ama sık atlanan kontrol.

Ön ısıtma beklemesi geçti mi. Isıtmada eşanjör ısınana kadar fan dönmüyor; ilk dakikalarda soğuk hava gelmemesi normal.

Defrost çevriminde mi. Buz çözerken cihaz ısıtmayı kesiyor; birkaç dakika sürüyor.

Şarj ve kompresör. Basınç farkı yetersizse vana zaten konum değiştiremiyor.

Bu beşi elendikten sonra bobin ve vana gövdesine geçiliyor. Sıra atlandığında hat açmayı gerektiren bir işlem gereksiz yere gündeme gelebiliyor.

Belirti tarafındaki karşılığı için klima ısıtmıyor yazısına bakabilirsiniz.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima arıza tespiti ve onarım için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Vana gövdesi önerilmeden önce bobin, komut ve sistem şarjı ölçülüyor.