İşletmenizin klimaları sızıntı kontrolüne tabi mi?

İşletmenizde klima varsa, cihazların düzenli olarak sızıntı kontrolünden geçirilmesi yasal bir yükümlülük olabilir. Belirleyen şey cihaz sayısı ya da işletmenin büyüklüğü değil; her cihazın içindeki gazın ton karbondioksit eşdeğeri.

Yükümlülük cihazın işletmecisine ait. Yönetmelik bu kişiyi "operatör" diye tanımlıyor: florlu sera gazı içeren ekipmanı işleten ya da ona sahip olan gerçek veya tüzel kişi. Yani sorumluluk servisin değil, cihazı kullananın.

Hesap tesisin kendi verisiyle yapılıyor: cihaz listesi, akışkan miktarları ve karşılık gelen eşik.

Önce ölçüyü anlamak

Eşikler kilogramla değil, ton karbondioksit eşdeğeriyle konmuş. Bu ölçü, cihazdaki gazın miktarını atmosferdeki etkisiyle birlikte ifade ediyor.

Hesap iki bilgiden çıkıyor: cihazdaki gaz miktarı ve o gazın küresel ısınma potansiyeli. İkisi çarpılıp bine bölününce sonuç bulunuyor.

Sahada okuduğumuz bir etiket örneği: R32, 0,49 kilogram, KIP 675, CO₂ eşdeğeri 0,33 ton. Dört bilgi de aynı satır grubunda duruyor ve hesabı sizin yapmanıza gerek bırakmıyor.

İkisi de cihazın etiketinde yazıyor. Yönetmelik gaz adının, kilogram miktarının, ton karbondioksit eşdeğeri toplamının ve küresel ısınma potansiyelinin etikette bulunmasını zorunlu tutuyor. Çoğu cihazda sonucu hesaplamanıza bile gerek kalmıyor, etikette hazır duruyor.

Kayıt eşiği: 5 ton

Kapsama giren ilk sınır 5 ton karbondioksit eşdeğeri. Bu miktarda veya daha fazlasını içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanının işletmecisi elektronik kayıt sistemine veri girmekle yükümlü.

Elektrik şalt ekipmanında ölçü farklı: orada tek bir bölmede ya da diğer parçalardan ayrılmış herhangi bir kısmında 6 kilogram ve üzeri esas alınıyor.

Sistem EKOMVET adını taşıyor ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yönetiliyor. Sızıntı kontrollerinin bu sisteme girilmesi zorunlu.

Kontrol sıklığı üç basamakta

Yönetmeliğin 12. maddesi periyotları şöyle veriyor.

Kurulu bir sızıntı tespit sistemi zorunlu kontrol aralığını ilk iki basamakta iki katına çıkarıyor. Sistemin kendisi de denetimsiz bırakılmıyor: diğer ekipman için her 12 ayda bir, elektrik şalt ekipmanında her 6 yılda bir kontrol ediliyor.

Muafiyetler

Kapsam dışında kalan iki durum var ve ikisi de pratikte sık karşımıza çıkıyor.

Birincisi hermetik muafiyeti: 10 ton karbondioksit eşdeğerinin altında kalan ve etiketinde "hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmıştır" ibaresi bulunan ekipman sızıntı kontrolüne tabi değil. Ofisteki duvar tipi splitlerin büyük bölümü bu tanıma giriyor.

İkincisi elektrik şalt ekipmanına özel: test edilen sızıntı oranı yılda binde birin altında olup üretici tarafından bu ibareyle etiketlenmişse, ya da basınç veya yoğunluk izleme donanımı varsa, ya da 6 kilogramdan az gaz içeriyorsa kontrol gerekmiyor.

Cihazlar toplanmıyor, ayrı ayrı değerlendiriliyor

Sık sorulan bir soru: on tane küçük klimam var, bunların gazı toplanıp eşiğe bakılır mı?

Eşik ekipman bazında uygulanıyor. Yani her cihaz kendi ton karbondioksit eşdeğeriyle değerlendiriliyor; ayrı ayrı hepsi eşiğin altında kalan cihazlar birbirine eklenmiyor.

Bu, çok sayıda küçük split kullanan bir ofisin çoğu zaman kapsam dışında kaldığı anlamına geliyor. Buna karşılık tek bir merkezi sistem ya da büyük şarjlı bir VRF grubu tek başına eşiği aşabiliyor.

Dolayısıyla envanter çıkarırken cihaz sayısına değil, en büyük şarjlı cihaza bakmak daha hızlı sonuç veriyor.

Örnek hesap: iki tesis

Sayıların nasıl işlediğini görmek için iki basit örnek.

Birinci tesis: ofis katında sekiz adet duvar tipi split, her birinde yaklaşık 1,2 kilogram R32 var. R32'nin küresel ısınma potansiyeli 675. Bir cihaz için hesap: 1,2 çarpı 675, bölü 1000 — yaklaşık 0,81 ton. Her cihaz eşiğin çok altında ve etiketinde hermetik ibaresi varsa kontrole tabi değil. Sekiz cihaz toplanmıyor; tesis kapsam dışında.

İkinci tesis: otelde bir VRF grubu, dış ünitede 18 kilogram R410A bulunuyor. R410A'nın küresel ısınma potansiyeli 2088. Hesap: 18 çarpı 2088, bölü 1000 — yaklaşık 37,6 ton. Bu değer 5 ile 50 ton bandına düşüyor; yılda en az bir kez kontrol ve kayıt yükümlülüğü doğuyor.

İki tesis arasındaki fark cihaz sayısı değil, tek bir sistemdeki şarj miktarı ve gazın küresel ısınma potansiyeli. Aynı 18 kilogram R32 olsaydı sonuç yaklaşık 12,2 ton çıkacaktı — yine kapsamda ama etkisi üçte bir.

Kontrolde ne yapılıyor

Sızıntı kontrolü bir bakım işlemi değil, ayrı bir denetim. Yönetmelik nasıl yapılacağını ekinde tarif ediyor.

Uygulamada bağlantı noktaları, kaynak dikişleri, vana ve rakorlar elektronik kaçak dedektörüyle taranıyor; şüpheli noktalarda köpük uygulanıyor. Sistem basıncı ve şarj miktarı kayda geçiriliyor.

Kaçak bulunursa onarılıyor ve onarımdan sonra doğrulama kontrolü yapılıyor. Yani tek seferlik bir ziyaret değil; kaçak çıkan sistemde ikinci bir doğrulama adımı var.

Hangi işletmeler tipik olarak kapsama giriyor

Bölgemizde en çok karşılaştığımız tablolar şunlar. Oteller ve konaklama tesisleri: merkezi sistem ya da çok sayıda dış üniteli VRF grubu bulunduğunda eşik kolayca aşılıyor. Sanayi tesisleri ve organize bölgedeki üretim alanları: proses soğutması ve büyük kapasiteli iklimlendirme birlikte bulunuyor.

Marketler ve soğuk odalı işletmeler: soğutma tarafı iklimlendirmeden çok daha yüksek şarjlı oluyor. Buna karşılık küçük ofisler, dükkânlar ve kafeler çoğu zaman hermetik muafiyetinin içinde kalıyor.

Kim kontrol edebilir

Kontrolü yapan kişinin Mesleki Yeterlilik Belgesi taşıması gerekiyor. Bu belge, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yetkilendirilmiş kuruluşların sınavlarında başarılı olanlara veriliyor.

Kayıt zinciri karşılıklı işliyor: işletmeci çalıştırdığı belgeli personeli sisteme kaydediyor, personel de bildirilen faaliyetin doğruluğunu kontrol edip onaylıyor.

Bunun anlamı, kontrolün yapılmış olmasının tek başına yetmediği. Sisteme işlenmemiş bir kontrol, yükümlülüğü tamamlamıyor.

Kayıt tutmanın işletmeye faydası

Yükümlülük olmasının dışında, kaydın işletmeye doğrudan bir getirisi var: kaçak eğilimini görünür kılıyor.

Her kontrolde şarj miktarı kayda geçtiği için, iki kontrol arasındaki fark sistemin ne kadar gaz kaybettiğini gösteriyor. Yavaş ilerleyen bir kaçak tek ölçümde fark edilmiyor ama kayıt serisinde açıkça görünüyor.

Bu, büyük arızayı erken yakalamayı sağlıyor. Şarj kaybı hızlanan bir sistemde eşanjör ya da hat tarafında ilerleyen bir sorun var demektir ve o noktada müdahale, kompresörü kaybetmekten çok daha ucuza geliyor.

Nereden başlamalı

Sıra şöyle işliyor. Önce envanter: tesisteki her cihaz listeleniyor, etiketinden gaz tipi ve miktarı okunuyor.

Sonra her cihaz için ton karbondioksit eşdeğeri belirleniyor ve eşiğe göre kontrol periyodu çıkarılıyor. Muafiyet kapsamındakiler işaretleniyor.

Ardından kapsama girenler için kayıt açılıyor ve belgeli personel sisteme tanımlanıyor.

Son adım takvim: kontrol tarihleri işletme takvimine bağlanıyor ve her kontrol yapıldığı gün sisteme işleniyor. Kayıt gecikmeleri denetimde sorun çıkarıyor.

Yardım gerekirse

Tesisinizdeki her cihazın etiketini okuyup ton karbondioksit eşdeğerini çıkarıyor, hangisinin hangi periyoda düştüğünü yazılı bir listeye döküyoruz. Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de çalışıyoruz.

Ticari sistemler için VRF ve ticari klima, sanayi tarafı için OSB klima bakımı sayfalarımıza bakabilirsiniz. Yönetmeliğin bütününü F-Gaz Yönetmeliği nedir yazısında topladık.

0531 887 49 62 · Servis talebi