Hermetik ekipman muafiyeti nedir, klimam kapsamda mı?

F-Gaz Yönetmeliği klimalara düzenli sızıntı kontrolü yükümlülüğü getiriyor. Ama evindeki klimayı düşünen çoğu kişi için cevap kısa: muhtemelen muafsınız. Bunu sağlayan hüküm hermetik ekipman muafiyeti ve etiketinizde tek bir cümleye bağlı.

Yönetmelik 15 Ekim 2024 tarihli 32693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Muafiyet 12. maddenin ikinci fıkrasında duruyor.

Muafiyetin iki şartı

Hüküm iki koşulu birlikte arıyor. Cihaz 10 ton karbondioksit eşdeğerinin altında gaz içerecek ve etiketinde "hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmıştır" ifadesi bulunacak.

İkisi birlikte sağlanıyorsa ekipman sızıntı kontrolüne tabi olmuyor. Biri eksikse muafiyet düşüyor.

Dikkat edilecek nokta şu: eşiğin altında olmak tek başına yetmiyor. Etikette ibare yoksa cihaz küçük olsa da kapsamda kalıyor. Aynı şekilde hermetik yazan ama 10 tonu aşan bir cihaz da muaf değil.

Hermetik ne demek

Hermetiklik, sistemin gaz taşıyan bölümlerinin fabrikada kapatılmış ve sahada açılması gerekmeyecek biçimde imal edilmiş olması.

Muafiyetin gerekçesi buradan geliyor: bağlantı noktası ne kadar az ve ne kadar fabrikada yapılmışsa kaçak riski o kadar düşük. Kaçağın en sık çıktığı yerler sahada açılan rakor bağlantıları ve kaynak dikişleri.

Buna karşılık hermetik olmak "kaçak yapmaz" demek değil. Yıllar içinde titreşim, korozyon ve mekanik zorlanma hermetik bir sistemde de kaçak üretebiliyor. Muafiyet yalnız düzenli kontrol yükümlülüğünü kaldırıyor; cihazın kaçak yapabileceği gerçeğini değiştirmiyor.

Kendi cihazınız için hesap

Etiketinizde ton karbondioksit eşdeğeri zaten yazıyor; hesaba gerek kalmıyor. Yazmıyorsa kilogram miktarı ile küresel ısınma potansiyelini çarpıp bine bölüyorsunuz.

Sahadan iki örnek üzerinden bakalım. Bir Toshiba dış ünitesinin etiketinde R32, 0,49 kilogram, KIP 675 ve CO₂ eşdeğeri 0,33 ton yazıyor. Bir ECA dış ünitesinde ise R32, 0,78 kilogram, KIP 675 ve CO₂ eşdeğeri 0,53 ton.

İkisi de 10 ton eşiğinin çok altında; aradaki fark yirmi katın üzerinde. Yani ev tipi bir splitte eşiğe yaklaşmak pratikte mümkün değil.

Aynı hesap R410A'lı bir cihazda daha yüksek çıkıyor ama yine eşiğin çok altında kalıyor. 1,5 kilogram R410A içeren bir cihazda değer üç tonun üzerine çıkıyor; eşiğin üçte biri kadar.

Muafiyetin dışında kalan cihazlar

Ev tipi splitler rahat kalıyor ama her cihaz için aynı şey geçerli değil.

Bir dış üniteye çok sayıda iç ünite bağlanan multi split sistemlerde toplam şarj artıyor. Kaset, kanallı ve salon tipi ticari cihazlarda da miktar yükseliyor.

VRF sistemlerde tablo tamamen değişiyor. Bu sistemlerde şarj onlarca kilogramı bulabiliyor ve hem 10 ton muafiyet sınırı hem de 5 ton kayıt eşiği kolayca aşılıyor.

Ayrıca sahada birleştirilen sistemler hermetik tanımına girmiyor; boru hattı yerinde çekilip bağlantılar sahada yapılıyor. İşletme tarafındaki eşik hesabını sızıntı kontrolü yazısında örneklerle anlattık.

Elektrik şalt ekipmanında ayrı bir muafiyet

Yönetmelik, klimadan bağımsız olarak elektrik şalt ekipmanına özel bir muafiyet daha tanıyor. Bu ekipmanda ölçü ton karbondioksit eşdeğeri değil, doğrudan kilogram.

Üç durumdan biri sağlanıyorsa kontrol gerekmiyor: test edilen sızıntı oranının yılda binde birin altında olması ve üreticinin bunu etikete yazması, basınç veya yoğunluk izleme donanımının bulunması, ya da ekipmanın 6 kilogramdan az gaz içermesi.

Bu, iklimlendirme tarafını ilgilendirmiyor ama aynı tesiste ikisi birden bulunabildiği için envanter çıkarırken karıştırılmaması gerekiyor. İki ekipman grubunun eşikleri ve ölçü birimleri farklı.

Tespit sistemi kuruluysa ne değişiyor

Muafiyetin dışında kalan cihazlarda ikinci bir hafifletme var. Kurulu bir sızıntı tespit sistemi, zorunlu kontrol aralığını iki katına çıkarıyor.

5 ile 50 ton bandındaki ekipmanda 12 aylık periyot 24 aya, 50 ile 500 ton bandında 6 aylık periyot 12 aya uzuyor. Karşılığında sistemin kendisi denetleniyor: diğer ekipman için her 12 ayda bir, elektrik şalt ekipmanında her 6 yılda bir kontrol ediliyor. 500 ton karbondioksit eşdeğeri ve üzerindeki ekipmanda ise tespit sistemi kurmak seçenek değil, zorunluluk.

Muaf olmak neyi kaldırmıyor

Muafiyet yalnız düzenli sızıntı kontrolü ve kayıt yükümlülüğüyle ilgili. Yönetmeliğin diğer hükümleri devam ediyor.

Cihaza gazla ilgili müdahale edecek kişinin belgeli olması gerekiyor; bu, cihazın muaf olup olmamasına bağlı değil. Söküm ya da hurdaya ayırma sırasında gazın geri kazanılması yükümlülüğü de devam ediyor.

Piyasaya arz yasakları da muafiyetten bağımsız işliyor. 1 Ocak 2027'de R410A'lı tekli splitlerin satışının durması, o cihazların hermetik ve muaf olmasıyla ilgili değil.

Etiketinizde bu ibare yoksa

Önce ikinci kaynaklara bakılıyor. İç ünitenin yan yüzündeki etiket, cihazın kullanım belgesi ve model kodu sırayla kontrol ediliyor.

Yönetmelik zorunlu bilgilerin kullanım ve montaj belgelerinde de bulunmasını istiyor; bu yüzden belge ikinci bir kaynak oluyor.

Hiçbirinde bulunamıyorsa cihaz teknik olarak muafiyet kapsamına alınamıyor. Ev kullanıcısı için bu pratikte bir sorun yaratmıyor ama işletmede kayıt tutuluyorsa bu ayrımın belgelenmesi gerekiyor.

Etiketin nasıl okunacağını etiket yazımızda ayrıntılandırdık.

Muaf cihazda kaçağı nasıl fark edersiniz

Düzenli kontrol yükümlülüğü olmayan bir cihazda kaçak, ölçümle değil belirtiyle fark ediliyor. Üç işaret sırayla geliyor.

İlk işaret soğutma zayıflaması: cihaz çalışıyor ama odayı eskisi kadar hızlı serinletmiyor. Bu aşamada çoğu kullanıcı durumu sıcak havaya bağlıyor.

İkincisi çalışma süresinin uzaması. Kapasite düştüğü için cihaz daha uzun çalışıyor ve elektrik tüketimi artıyor. Fatura, kaçağın erken habercisi olabiliyor.

Üçüncüsü buzlanma. Gaz azaldıkça iç ünitede buz oluşmaya başlıyor ve bu, gaz azlığında tipik olarak eşanjörün bir köşesinden başlayıp yayılıyor.

Belirtileri gaz kaçağı belirtileri yazısında ayrıntılandırdık.

Muafiyet bakım gerekmediği anlamına mı geliyor

Hayır ve bu ikisi sık karıştırılıyor. Sızıntı kontrolü, yasal bir denetim: sistemin gaz kaybedip kaybetmediğini belirli aralıklarla ölçüp kayda geçirme yükümlülüğü.

Bakım ise cihazın çalışmasıyla ilgili: filtre, eşanjör, drenaj, elektriksel bağlantılar ve performans ölçümleri. Yasal bir zorunluluğa bağlı değil ama cihazın ömrünü ve tüketimini doğrudan etkiliyor.

Muaf bir cihazın bakıma ihtiyacı azalmıyor. Bakımda neler yapıldığını bakım yazımızda anlattık.

İşletme sahibi için pratik sonuç

Envanter çıkarırken hermetik ibaresine bakmak, hangi cihazın kapsamda kaldığını hızla ayırmanızı sağlıyor.

Tipik bir ofiste durum şöyle çıkıyor: duvar tipi splitler muafiyetin içinde, merkezi sistem ya da VRF grubu ise kapsamda. Yani onlarca cihaz arasından bir ya da ikisi yükümlülük doğuruyor.

Bu ayrım, kontrol takvimini gereksiz yere büyütmeyi de önlüyor. Muaf cihazlar için kayıt tutmak zorunda değilsiniz.

Yardım gerekirse

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima bakımı ve gaz işlemleri yapıyoruz. Etiketinizin fotoğrafını gönderirseniz cihazınızın muafiyet kapsamında olup olmadığını söyleyebiliriz.

Mevzuatın bütününü F-Gaz Yönetmeliği nedir yazısında topladık.

0531 887 49 62 · Servis talebi