F-Gaz Yönetmeliği nedir, kimi ilgilendirir?

F-Gaz Yönetmeliği, klimaların içindeki soğutucu gazın nasıl kullanılacağını, kimin müdahale edebileceğini ve hangi cihazın ne sıklıkta kontrol edileceğini belirleyen düzenleme. Tam adı Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik; Resmî Gazete'de 15 Ekim 2024 tarihinde 32693 sayıyla yayımlandı.

Adı teknik duruyor ama etkisi doğrudan: hangi klimayı satın alabileceğinizi, servisinizin kim olabileceğini ve işletme sahibiyseniz hangi kayıtları tutmak zorunda olduğunuzu bu metin belirliyor.

Bu yazı yönetmeliğin klima tarafını topluyor. Ayrıntıya giren konular ayrı yazılarda; buradan onlara bağlanıyoruz.

Yönetmelik ne düzenliyor

Düzenleme iki ayrı konuyu birlikte ele alıyor. Birincisi gazın kendisi: etiketlenmesi, ithalatı, kota dağıtımı, geri kazanımı ve imhası. İkincisi bu gazlarla çalışan kişiler: eğitimleri ve belgelendirilmeleri.

Kapsam maddesi soğutma, iklimlendirme, ısı pompası, yangından korunma ve elektrik şalt ekipmanını sayıyor. Yani ev tipi bir split klima da, bir otelin merkezi sistemi de, bir fabrikanın soğuk odası da aynı çerçevenin içinde.

Dışarıda kalan bir alan var: motorlu araç klimalarından çıkan gazın geri kazanımı bu yönetmeliğin kapsamı dışında. Araç kliması ayrı düzenlemeye tabi.

Ölçü kilogram değil, ton CO₂ eşdeğeri

Yönetmeliğin en çok yanlış anlaşılan tarafı burası. Eşikler gazın ağırlığıyla değil, o gazın atmosferde yaratacağı sera etkisiyle ölçülüyor.

Hesap iki sayıdan çıkıyor: cihazdaki gaz miktarı (kilogram) ve o gazın küresel ısınma potansiyeli (KIP). İkisi çarpılıp bine bölününce ton CO₂ eşdeğeri bulunuyor.

Bunun pratik sonucu şu: aynı ağırlıkta iki farklı gaz aynı eşiğe düşmüyor. KIP değeri yüksek bir akışkan çok daha az kilogramda yükümlülük doğuruyor. R410A'nın KIP değeri 2088, R32'ninki 675 — arada üç katın üstünde fark var.

Sahadan bir örnek: bir Toshiba RAS-10E2AVG-TR dış ünitesinin etiketinde soğutucu akışkan R32, miktar 0,49 kg, KIP değeri 675 ve CO₂ eşdeğeri 0,33 ton yazıyor. Dördü de aynı etikette, yan yana. Aynı cihaz R410A ile gelseydi, aynı 0,49 kilogram için CO₂ eşdeğeri bir tonun üzerine çıkacaktı.

Kendi cihazınızın değerini etiketinden okuyabilirsiniz; yönetmelik gaz adının, kilogram miktarının, ton CO₂ eşdeğeri toplamının ve KIP değerinin etikette bulunmasını zorunlu kılıyor.

Sızıntı kontrolü: kim, ne sıklıkta

Yönetmeliğin 12. maddesi kontrol periyotlarını üç basamakta veriliyor. 5 ile 50 ton CO₂ eşdeğeri arasındaki ekipman 12 ayda en az bir kez, 50 ile 500 arasındaki 6 ayda en az bir kez kontrol ediliyor. 500 ton ve üzerinde ise sızıntı tespit sistemi kurmak zorunlu ve kontrol 6 ayda bir yapılıyor.

Kurulu bir tespit sistemi varsa zorunlu kontrol aralığı iki katına çıkıyor: ilk basamakta 24 aya, ikincisinde 12 aya.

Ev kullanıcısını rahatlatan bir muafiyet var. 10 ton CO₂ eşdeğerinin altında kalan ve etiketinde "hermetik olarak sızdırmazlığı sağlanmıştır" ibaresi bulunan ekipman sızıntı kontrolüne tabi değil. Ev tipi splitlerin büyük bölümü bu tanımın içine giriyor.

Eşik hesabını ve hangi işletmenin kapsama girdiğini işletmenizin klimaları sızıntı kontrolüne tabi mi yazısında örnekle anlattık.

Kayıt: EKOMVET ve FARAVET

Yönetmelik iki elektronik veri tabanı tanımlıyor. Servis tarafını ilgilendiren EKOMVET.

5 ton CO₂ eşdeğeri veya daha fazla gaz içeren sabit soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanının işletmecisi bu sisteme veri girmekle yükümlü. Elektrik şalt ekipmanında eşik ayrı: tek bölmede 6 kilogram ve üzeri.

Kayıt zinciri şöyle işliyor: işletmeci, çalıştırdığı belgeli teknik personeli sisteme kaydediyor; personel de işletmecinin bildirdiği faaliyetin doğruluğunu kontrol edip sistem üzerinden onaylıyor. Yani beyan tek taraflı değil, karşılıklı doğrulanıyor.

İkinci veri tabanı FARAVET ithalatçı, ihracatçı ve üreticileri kapsıyor; klima sahibi bir işletmeyi doğrudan ilgilendirmiyor.

Kim müdahale edebilir

Yönetmelik gazla çalışan kişiye bir belge şartı getiriyor: Mesleki Yeterlilik Belgesi. Tanımı yönetmeliğin kendi metninde duruyor — Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarının düzenlediği sınavlarda başarılı olanlara, "Florlu Sera Gazlı Cihazlar Teknik Personeli Ulusal Yeterliliği" kapsamında veriliyor.

Dayanağı 15 Ekim 2015 tarihli, 29503 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Sınav, Ölçme, Değerlendirme ve Belgelendirme Yönetmeliği. Tüzel kişi tarafında ise Hizmet Yeterlilik Belgesi devreye giriyor; belgeli firmalar istihdam ettikleri teknik personeli EKOMVET'e kaydediyor.

Bir istisna var: ekipman üretim tesislerinde çalışanlar, o tesiste çalıştıkları sürece Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğundan muaf tutuluyor.

Satışı biten cihazlar ve takvim

Yönetmeliğin 14. maddesi piyasaya arz yasaklarını tarih tarih sıralıyor. Klima kullanıcısını en çok ilgilendiren satır 1 Ocak 2027: KIP değeri 750 ve üzeri olup 3 kilogramdan az gaz içeren tekli split klima sistemleri o tarihten sonra piyasaya sürülemiyor.

R410A'nın KIP değeri 2088 olduğu için bu eşiğin üstünde kalıyor; R32 ise 675 ile altında. Ayrıntısını 2027'de R410A klima satışı bitiyor yazısında açtık.

Aynı tarihte taşınabilir oda klimalarında KIP 150 eşiği devreye giriyor ve KIP 2500 üzeri sabit soğutma ekipmanı arzı duruyor. 2029'da köpükler, 2031'de 40 kW ve üzeri ticari çoklu merkezi soğutma sistemleri sıraya giriyor.

Bu takvimin okunuşu şu: yasak kullanımı değil, satışı durduruyor. Elinizdeki cihaz tarihten sonra da çalışmaya devam ediyor.

Tek kullanımlık tüp yasağı

Sahada hâlâ karşılaşılan bir uygulamaya yönetmelik açık hüküm koyuyor. Bakım, teknik servis, dolum ve solvent kullanımında florlu sera gazı içeren tek kullanımlık kaplar piyasaya arz edilemiyor; bu kapların ithalatı da yasak.

Laboratuvar ve zorunlu kullanım amaçlı ithalat Başkanlık iznine bağlı — yani istisna dar ve izne tabi.

Gerekçesi basit: tek kullanımlık tüpte kalan gaz boşaltılıp atılıyor ve doğrudan atmosfere gidiyor. Doldurulabilir tüpte kalan miktar sistemde tutuluyor.

Etiket neden bu kadar önemli

Yönetmeliğin 11. maddesi etikete ayrı bir bölüm ayırıyor ve içeriğini tek tek sayıyor. Etikette gazın endüstriyel ya da kimyasal adı, kilogram cinsinden miktarı, ton CO₂ eşdeğeri toplamı ve küresel ısınma potansiyeli bulunmak zorunda. Hermetik bir cihazsa bu ibare de etikette yer alıyor.

Biçim şartları da var: etiket silinmez olacak, cihazın iyi görülebilen bir bölümüne yerleştirilecek ve üzerindeki bilgiler arka plandan ayırt edilebilecek büyüklükte yazılacak.

Bir ayrıntı sahada işe yarıyor: cihaza üretim sahası dışında gaz eklenmişse, etiketin fabrikada basılan miktarı göstermesi ve sonradan eklenen miktar için ayrı yer bırakılması gerekiyor. Yani etiketteki rakam her zaman cihazın içindeki toplam değil; sonradan dolum yapılmışsa bunun kayda geçmiş olması beklenir.

Bu yüzden bir cihazın yükümlülük durumunu değerlendirirken etiket fotoğrafı ilk istediğimiz şey oluyor. Kapasiteden tahmin yürütmek yerine yazan değeri okumak hem daha hızlı hem daha doğru sonuç veriyor.

Bu yönetmelik ev kullanıcısını nasıl etkiliyor

Ev tipi bir split klimanız varsa doğrudan bir kayıt ya da kontrol yükümlülüğünüz büyük ihtimalle yok — hermetik muafiyeti sizi kapsıyor. Ama üç noktada karşınıza çıkıyor.

Birincisi satın alma: 2027 sonrası hangi cihazın satılabileceğini bu metin belirliyor. İkincisi servis seçimi: gazla çalışan kişinin belgeli olması gerektiğini yine bu metin söylüyor. Üçüncüsü söküm ve hurdaya ayırma: cihazdaki gazın geri kazanılması yükümlülük, atmosfere salınması değil.

Klimanızı taşırken gazın nasıl toplandığını gaz toplama işlemi yazısında anlattık.

İşletme sahibiyseniz nereden başlamalı

Sıra şöyle işliyor. Önce envanter çıkarılıyor: kaç cihaz var, her birinde hangi gazdan kaç kilogram bulunuyor. Bu bilgi cihaz etiketinde yazıyor.

Sonra her cihaz için ton CO₂ eşdeğeri hesaplanıyor ve eşiğe göre kontrol periyodu belirleniyor. Aynı mahalde çok sayıda küçük cihaz varsa bunların ayrı ayrı değerlendirildiğini, tek bir sistem gibi toplanmadığını akılda tutmak gerekiyor.

Ardından kayıt tarafı geliyor: kapsama giren cihazlar için EKOMVET girişi ve belgeli teknik personelin sisteme tanımlanması.

Son adım rutin: kontrol tarihlerinin takvime bağlanması ve her kontrolün sisteme işlenmesi. Kayıt tutmayan bir işletme kontrolü yaptırmış olsa bile yükümlülüğünü tamamlamış sayılmıyor.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima bakımı ve gaz işlemleri yapıyoruz. İşletmenizdeki cihazların envanterini çıkarıp hangilerinin kapsama girdiğini birlikte değerlendirebiliriz.

Gazın kendisiyle ilgili konular soğutucu akışkanlar arasındaki fark yazısında; dolum ve kaçak tarafı gaz dolumu sayfasında.

0531 887 49 62 · Servis talebi