Evde birden çok klima: elektrik yükü nasıl hesaplanıyor?

Evde ikinci ya da üçüncü klima kurulurken en çok sorulan şey kapasite oluyor. Oysa asıl sınır çoğu zaman başka yerde: elektrik tesisatının taşıyabileceği yük.

Birden çok cihaz aynı anda çalıştığında ne oluyor, sigorta ve kesit tarafında ne değişiyor ve pratik çözüm ne?

Hepsi aynı anda çalışmıyor ama

Bir evde üç klima varsa üçünün de sürekli tam kapasitede çalışması beklenmiyor.

Odalar farklı saatlerde kullanılıyor, biri kapalıyken diğeri çalışıyor. Bu, tesisatın hesaplanmasında dikkate alınan bir gerçeklik.

Ancak yılın en sıcak günlerinde tablo değişiyor: akşam saatlerinde tüm odalar kullanılıyor ve cihazlar aynı anda devrede oluyor. Üstelik bu saatler, evdeki diğer yüklerin de yoğunlaştığı zaman: fırın, çamaşır makinesi, ısıtıcılar.

Tesisat bu tepe anına göre değerlendiriliyor. Ortalama kullanım değil, en yoğun an belirleyici.

Sonuç, sigorta atmaları ya da gerilim düşüşü olarak ortaya çıkıyor; ikincisi daha sinsi çünkü fark edilmeden cihazları yoruyor.

Kalkış anı ayrı hesaplanıyor

Klimaların elektrik tarafındaki en zorlayıcı anı, kompresörün kalktığı an.

Sabit devirli cihazlarda kalkış akımı, normal çalışma akımının belirgin biçimde üzerine çıkıyor. Bu yükselme kısa sürüyor ama sigorta ve tesisat açısından önemli.

İki cihaz aynı anda kalkarsa bu tepe üst üste biniyor.

İnverter cihazlarda tablo çok daha yumuşak: kompresör düşük frekansta başlıyor ve kademeli hızlanıyor. Kalkış darbesi neredeyse ortadan kalkıyor.

Bu, birden çok cihaz bulunan konutlarda inverter tercihini teknik olarak da destekleyen bir sebep. Kesinti sonrası dönüşlerde ise tüm cihazlar aynı anda devreye giriyor; bu, en zorlu an oluyor ve gecikmeli başlatma bu yükü dağıtıyor.

Sigorta ve kesit

Her cihazın kendi koruma değeri ve kablo kesiti, etiketindeki akıma göre belirleniyor.

Birden çok cihaz aynı hattan besleniyorsa, hattın toplam yükü taşıması gerekiyor. Uygulamada en sık karşılaşılan eksik bu: cihaz eklenirken hattın kendisi gözden geçirilmiyor.

Ayrı hat en sağlıklı çözüm: her klima kendi sigortasıyla ve kendi kesitiyle besleniyor.

Bu düzenin iki faydası var. Bir cihazın arızası diğerlerini etkilemiyor ve hat üzerindeki gerilim düşümü sınırlı kalıyor.

Sigortayı büyütmek ise çözüm değil; kablo kesiti aynı kaldığı sürece koruma işlevini kaybediyor. Kesit ve sigorta birlikte belirleniyor.

Kaçak akım koruması da kapsamın parçası; klima nemli ortamlarla temas eden bir cihaz.

Abonelik gücü sınırı

Tesisat uygun olsa bile ikinci bir sınır bulunuyor: aboneliğin gücü. Konutlarda bu değer sözleşmeyle belirleniyor ve toplam çekilebilecek gücü sınırlıyor. Birden çok klima, elektrikli ısıtıcı ve büyük ev aletleri bir arada kullanıldığında bu sınır zorlanabiliyor.

Belirti tanıdık: yoğun saatlerde ana şalterin atması. Bu, cihaz arızası değil; toplam yükün sınırı aşması.

Çözüm iki yönlü: ya kullanım düzenlenerek tepe yük azaltılıyor ya da abonelik gücü artırılıyor. Isı pompası gibi büyük sistemler kurulacaksa bu değerlendirme kurulumdan önce yapılıyor; sonradan fark edildiğinde iş yeniden planlanıyor.

Yükü azaltan pratik düzenler

Tesisata dokunmadan tepe yükü düşüren birkaç alışkanlık var.

Ön soğutma. Odaları en sıcak saatte değil, öncesinde şartlandırmak. Yapı bir tampon görevi görüyor.

Kullanılmayan odayı kapatmak. Kapısı kapalı ve kullanılmayan bir odanın cihazı çalıştırılmıyor.

Zamanlayıcı. Cihazların aynı anda değil, kaydırmalı devreye girmesi.

Gölgeleme. Güneş yükü azaldığında cihazların çalışma süresi de kısalıyor.

Diğer yüklerin kaydırılması. Fırın ve çamaşır makinesi gibi büyük yüklerin klimaların en yoğun olduğu saatlerin dışına alınması.

Beş madde de doğrudan tüketimi düşürüyor; asıl kazanç ise tesisatın sınırına yaklaşılmaması oluyor.

Cihaz eklerken sorulacaklar

Yeni bir klima eklenirken kapasitenin yanında elektrik tarafı da konuşuluyor.

Mevcut hat kaç cihazı besliyor.

Kablo kesiti ve sigorta değeri cihaza uygun mu.

Panoda yeni bir hat için yer var mı.

Abonelik gücü toplam yükü karşılıyor mu.

Kaçak akım koruması bulunuyor mu.

Beş sorunun cevabı, montaj gününde sürpriz çıkmasını engelliyor. Elektrik hattı çekilmesi gerekiyorsa bu, montajdan önce tamamlanan bir iş oluyor.

Keşifte bu başlıkların konuşulması, kapasite hesabı kadar belirleyici; çünkü tesisat uygun değilse doğru seçilmiş bir cihaz da beklenen performansı veremiyor.

İşyerinde tablo nasıl değişiyor

Ticari mekânlarda eş zamanlılık konutlardan farklı davranıyor.

Cihazlar mesai saatinde birlikte çalışıyor; ayrı odalarda farklı saatlerde kullanım söz konusu değil. Bu, tepe yükün her gün tekrarlanması demek.

Buna diğer ekipmanlar ekleniyor: mutfak, aydınlatma, üretim makineleri. Toplam yük hesabı bu yüzden bir bütün olarak yapılıyor.

Çoklu sistemlerde ise tablo biraz farklı: tek dış ünite grubu bulunduğu için kalkış sayısı azalıyor ve yük daha düzenli oluyor. İşletmelerde ayrıca güç izleme kullanılabiliyor; hangi bölümün ne zaman ne kadar çektiği görülüyor.

Bu veri, hem tesisat planlamasının hem de tüketim iyileştirmesinin temeli oluyor.

Kablo tipi ve hat uzunluğu

Kesit kadar belirleyici olan bir başka başlık, hattın uzunluğu.

Uzun bir hatta aynı kesit daha yüksek gerilim düşümü üretiyor. Cihaz panodan uzaktaysa kesit bir kademe yukarı alınabiliyor.

Bu, özellikle çatıya ya da bahçeye kurulan dış ünitelerde gündeme geliyor; hat uzunluğu konut içi mesafelerden belirgin biçimde fazla oluyor.

İkinci nokta ek yerleri: hat üzerinde yapılan eklemeler direnç ve ısınma noktası üretiyor. Kesintisiz tek parça kablo tercih ediliyor.

Üçüncüsü kablo tipi: dış ortamda kullanılan hatların güneş ve neme dayanıklı olması gerekiyor. Bu üç ayrıntı, montaj gününde birkaç dakikalık bir karar; sonradan düzeltilmesi ise hattın yeniden çekilmesi anlamına geliyor.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima montajı öncesinde besleme hattı, sigorta ve gerilim değerlendirmesi yapıyoruz. Birden çok cihaz bulunan konutlarda tepe yük birlikte konuşuluyor.