Eski klima hizmetten çıkarılırken ne yapılıyor?

Klima değiştirildiğinde ya da tamamen kaldırıldığında ortaya bir soru çıkıyor: eski cihaz ne olacak? Bu, yalnız bir yer açma meselesi değil; içindeki akışkan ve bileşenler nedeniyle yordamı olan bir işlem.

Sökülen cihaz nasıl değerlendiriliyor, akışkana ne oluyor ve hangi seçenekler gerçekten mantıklı kalıyor?

Önce akışkan çıkarılıyor

Sökme işleminin ilk adımı, devredeki soğutucu akışkanın geri kazanılması. Bu akışkan atmosfere bırakılmıyor; uygun ekipmanla toplanıyor ve ayrı bir tüpte saklanıyor.

Cihaz hurdaya ayrılacaksa bile bu adım atlanmıyor. Kesilen bir boru, devredeki akışkanın tamamının dışarı çıkması demek.

Toplanan gazın kimliği belirsiz hâle geldiği için başka bir cihaza doğrudan konulmuyor; işlenmesi gerekiyor.

İşlem sonunda cihazda ne kadar akışkan bulunduğu ve ne kadarının toplandığı kayda geçiriliyor. Ticari sistemlerde bu kayıt zaten isteniyor.

Bu yüzden "cihazı söküp atacağız, gaz zaten boşalır" yaklaşımı hem teknik hem çevresel olarak yanlış.

Cihazın gidebileceği yerler

Akışkan alındıktan sonra gövde için birkaç seçenek kalıyor.

Yeniden kullanım. Cihaz çalışır durumdaysa başka bir mekânda kurulabiliyor. Bu durumda sökümün doğru yapılmış olması ve hatların kapatılması belirleyici.

Yedek parça. Çalışmayan bir cihazın bazı parçaları hâlâ değerli olabiliyor: fan motoru, panjur motoru, kart ya da kondansatör.

Geri dönüşüm. Cihazın büyük bölümü metal; bakır, alüminyum ve sac ayrıştırılarak değerlendiriliyor.

Elektronik atık. Kart ve elektronik bileşenler ayrı bir akışa giriyor.

Seçim cihazın durumuna göre yapılıyor. Yaşı ilerlemiş ve eski nesil akışkan kullanan bir cihazda yeniden kullanım çoğu zaman makul olmuyor.

Karar cihazın yaşına bağlı

Sökülen bir cihazın yeniden kurulup kurulmayacağına birkaç veriye bakılarak karar veriliyor.

Yaş. Ömrünün sonuna yaklaşmış bir cihazda kurulum masrafı, kalan ömürle orantısız kalıyor.

Akışkan tipi. Eski nesil akışkan kullanan cihazlarda ileride bakım ve dolum tarafı zorlaşıyor.

Arıza geçmişi. Tekrarlayan çağrılar, cihazın sınırına geldiğini gösteriyor.

Eşanjör durumu. Kanatçıklarda korozyon ve delinme varsa kapasite geri gelmiyor.

Söküm kalitesi. Devre açık kaldıysa içine nem girmiş olabiliyor.

Bu beş başlık birlikte okunduğunda karar genellikle netleşiyor: cihaz ya gerçekten yeniden kullanılabilir durumda ya da parça ve malzeme olarak değerlendirilecek durumda.

Yerinde bırakılan cihazlar

Bazı durumlarda eski cihaz sökülmüyor; duvarda ve cephede öylece kalıyor.

Bu, en sık karşılaşılan ve en sorunlu tablo. Kullanılmayan bir cihaz zamanla birkaç risk üretiyor.

Sabitleme yaşlanıyor. Konsol ve dübeller korozyona uğruyor; kimse kontrol etmiyor çünkü cihaz zaten kullanılmıyor.

Devre sızdırıyor. İçindeki akışkan yıllar içinde yavaşça atmosfere karışıyor.

Görüntü ve cephe. Bina yenilendiğinde iş çıkarıyor.

Yanlış kullanım. Yıllar sonra "bir de bunu deneyelim" denip çalıştırılan bir cihaz, uzun süre durmuş olduğu için zarar görüyor.

Bu yüzden kullanılmayacak bir cihazın sökülmesi, yerinde bırakılmasından daha doğru bir karar oluyor.

Yenileme sırasında planlama

Yeni cihaz kurulacaksa, eski cihazın sökümü aynı ziyaretin parçası olarak planlanıyor. Bu, birkaç şeyi birden çözüyor: erişim bir kez kuruluyor, konsol ve delik yeniden değerlendiriliyor, hat durumu görülüyor. Eski hattın yeniden kullanılıp kullanılamayacağı da bu aşamada belirleniyor; çap, uzunluk, ezilme ve içindeki eski yağ kalıntısı ölçüt oluyor.

Konsol da aynı biçimde değerlendiriliyor: paslanmış bir konsolun yeni cihazı taşıması istenmiyor. Bir de takvim var: söküm ve montaj aynı gün yapıldığında mekân şartlandırmasız kalmıyor.

Bu planlama yapılmadığında sık görülen tablo şu oluyor: yeni cihaz kuruluyor, eski cihaz cephede kalıyor ve kimse geri dönüp almıyor.

İşletmelerde envanter güncellemesi

Ticari sistemlerde cihazın hizmetten çıkarılması, envanterin de güncellenmesi anlamına geliyor. Kayıtta yer alan bilgiler: hangi cihaz, hangi tarihte söküldü, içindeki akışkan ne kadar ve nasıl geri kazanıldı.

Belirli miktarın üzerinde florlu sera gazı içeren sistemlerde bu kayıt zaten isteniyor; küçük cihazlarda ise iyi bir alışkanlık olarak kalıyor. Envanterden düşülmeyen bir cihaz, sonraki bakım planlarında hayalet bir satır olarak kalıyor ve ekip her seferinde onu arıyor. Aynı kayıt yenileme planının da temeli oluyor: hangi cihazların değiştiği ve kaçının kaldığı tek listeden görülüyor.

Bu düzen kurulduğunda hizmetten çıkarma, dağınık bir iş olmaktan çıkıp planın parçası hâline geliyor.

Taşınabilir ve pencere tipi cihazlarda

Split olmayan cihazlarda da aynı ilkeler geçerli ama uygulama farklılaşıyor.

Bu cihazlarda soğutma devresi tek gövde içinde kapalı bulunuyor. Yine de içinde akışkan var ve hurdaya ayrılırken bu akışkanın uygun biçimde alınması gerekiyor.

Ev tipi küçük cihazlar elektronik atık akışına giriyor; belediyelerin ve yetkili toplama noktalarının kapsamında değerlendiriliyor. Çöpe bırakılan bir cihazda devre er ya da geç deliniyor ve içindeki akışkan atmosfere karışıyor. Bu yüzden küçük cihazlarda da doğru yol, uygun toplama noktasına teslim etmek oluyor.

Aynı ilke ısı pompası ve nem alma cihazları için de geçerli; içlerinde soğutma devresi bulunan her cihaz bu kapsamda.

Söküm sonrası duvarda kalanlar

Cihaz alındıktan sonra mekânda birkaç iz kalıyor ve bunların ne olacağı baştan konuşuluyor.

Duvardaki delik. Kapatılmazsa nem ve böcek için yol oluyor; dolgu ve dış tarafta eğimli bir kapama yapılıyor.

Montaj sacı. Yeni cihaz aynı yere kurulmayacaksa sökülüyor ve vida delikleri kapatılıyor.

Cephedeki konsol. Bırakılacaksa paslanma durumu değerlendiriliyor; taşıyıcı görevi bitmiş bir konsol güvenlik açısından sorun üretiyor.

Tahliye hattı. Duvar içinden geçen bir hat bırakılıyorsa uçları kapatılıyor.

Dördü de küçük işlemler ama yapılmadığında yıllar sonra "bu delik neydi" sorusuna dönüşüyor. Yeni cihaz kurulacaksa bu izler zaten yeniden değerlendiriliyor; kurulmayacaksa kapatılması işin son adımı oluyor.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de cihaz sökümü, akışkan geri kazanımı ve yenileme planlaması yapıyoruz. Sökülen cihazın akışkanı toplanıyor ve işlem kayda geçiriliyor.