Elektrik kesintisinde klima korunur mu?

Elektrik kesintisinde klima, en çok zorlandığı anlardan birini yaşıyor. Asıl risk kesintinin kendisinde değil, geri gelme anında ve kesinti öncesindeki dalgalanmada.

Cihaz kesintiden nasıl etkileniyor, kendi koruması ne yapıyor ve hangi durumlarda ek koruma gerekiyor?

Kesintinin kendisi zarar vermiyor

Çalışan bir klimanın elektriği kesildiğinde cihaz duruyor; bu tek başına bir hasar üretmiyor.

Sorun ayrıntıda: kompresör durduğunda sistemin yüksek ve alçak basınç tarafları arasında büyük bir fark bulunuyor. Bu fark dengelenmeden kompresörün yeniden çalışması, motorun yüke karşı kalkması anlamına geliyor.

Yüke karşı kalkış çok yüksek akım çekiyor. Sargı ısınıyor, mekanik parçalar zorlanıyor ve bu, tekrarlandığında ömrü doğrudan kısaltıyor.

Basınçların dengelenmesi birkaç dakika sürüyor. Cihazların kendi koruma gecikmesi tam olarak bunun için var.

Cihazın kendi koruması ne yapıyor

Modern klimalarda elektrik geldiğinde kompresör hemen çalışmıyor.

Kontrol kartı birkaç dakikalık bir koruma gecikmesi uyguluyor. Bu sürede fan çalışabiliyor, ekran yanabiliyor ama kompresör bekliyor.

Kullanıcı bunu çoğu zaman arıza sanıyor: "elektrik geldi ama klima çalışmıyor". Oysa cihaz doğru davranıyor.

Bu süre içinde cihazı defalarca açıp kapamak, gecikmeyi her seferinde baştan başlatıyor ve beklemeyi uzatıyor. Yapılacak şey beklemek.

İkinci bir koruma daha var: otomatik yeniden başlatma. Cihaz kesinti öncesindeki ayarını hatırlayıp elektrik gelince aynı ayarla devam ediyor. Bu özellik bazı modellerde açılıp kapatılabiliyor.

Sunucu odası gibi cihazın mutlaka çalışması gereken yerlerde bu özelliğin açık olması gerekiyor; aksi halde kesinti sonrası oda soğutmasız kalıyor ve kimse fark etmiyor.

Asıl risk dalgalanmada

Tam kesinti aslında en temiz durum: gerilim sıfıra iniyor ve cihaz duruyor.

Daha zararlısı gerilim düşmesi ve dalgalanma. Şebeke geriliminin sınırın altına inmesi ama tamamen kesilmemesi hali.

Bu durumda kompresör çalışmaya devam ediyor ama düşük gerilimde. Aynı işi yapmak için daha yüksek akım çekiyor ve sargı ısınıyor. Uzun süre tekrarlandığında sargı yalıtımı bozuluyor.

Kesinti öncesi ve sonrasındaki ani gerilim yükselmeleri ise kart tarafını zorluyor. İnverter kartındaki güç elemanları bu darbelere karşı korumalı olsa da koruma sınırsız değil.

Yıldırım düşmesi ayrı bir başlık: hattan gelen yüksek darbe, kart üzerindeki korumayı aşabiliyor.

Hangi bölgelerde risk yüksek

Şebeke koşulları her yerde aynı değil ve bu, ek koruma kararını belirliyor.

Kırsal ve tarımsal hatlar. Sulama pompaları ve tarım ekipmanının devreye girmesi aynı hat üzerinde dalgalanma üretiyor. Kesinti sıklığı da şehir merkezine göre yüksek.

Hat sonundaki yerleşimler. Trafodan uzak noktalarda gerilim düşmesi daha belirgin.

Sanayi bölgesi çevresi. Büyük motorların kalkışı hatta dalgalanma üretebiliyor.

Fırtına ve yıldırım sıklığı. Kıyı hattında sonbahar ve kış fırtınaları bu riski artırıyor.

Bu koşullardan biri varsa, ek koruma tartışması gerçek bir gerekçeye dayanıyor demek. Aksi halde cihazın kendi koruması çoğu durumda yeterli.

Ek koruma seçenekleri

Üç düzey var ve her biri farklı bir sorunu çözüyor.

Ayrı devre ve doğru sigorta. En temel katman. Cihazın kendi hattından beslenmesi, başka bir yükün ürettiği dalgalanmadan etkilenmesini azaltıyor. Sigorta ve kaçak akım koruması bu hattı izliyor.

Gerilim koruma rölesi. Gerilim tanımlı aralığın dışına çıktığında cihazı devreden ayırıyor, normale döndüğünde gecikmeli olarak geri veriyor. Düşük gerilimde çalışmayı engellediği için sargı koruması sağlıyor.

Parafudr. Yıldırım ve şebeke darbelerine karşı pano seviyesinde koruma. Tek bir cihaz için değil, tesisatın tamamı için düşünülen bir çözüm.

Üçünün ortak yanı: cihaza değil hatta uygulanıyorlar. Bu yüzden elektrik tarafında yapılan bir iş ve montajla birlikte planlanması en kolay zaman.

Kesintisiz güç kaynağı ise klima için genellikle uygun bir çözüm değil; cihazın çektiği güç bu tip kaynakların ölçeğinin çok üzerinde.

Uzun kesinti sonrası ilk çalıştırma

Kısa kesintilerde beklemek yeterli; uzun kesintilerde birkaç madde daha var.

Elektrik geldikten sonra cihaz hemen çalıştırılmıyor. Koruma gecikmesi zaten devrede ama kullanıcı da beklemeyi zorlamıyor.

Isı pompası özelliği olan cihazlarda ek bir bekleme gerekiyor. Bu cihazlarda kompresör yağını ısıtan bir ısıtıcı bulunuyor ve cihaz kapalıyken de çalışıyor. Uzun kesintide bu ısıtıcı devre dışı kaldığından yağın içinde akışkan birikmiş olabiliyor.

Bu durumda cihazı çalıştırmadan önce birkaç saat elektrik verilip beklenmesi gerekiyor. Bekleme atlandığında kompresör sıvı akışkanla kalkmaya çalışıyor; bu, tek seferde hasar üreten durumlardan biri.

Kışın uzun kesinti yaşanan yerlerde bu madde özellikle önemli ve çoğu zaman bilinmiyor.

Kesinti sonrası kontrol

Cihaz tekrar çalıştıktan sonra kısa bir gözlem, sorunun erken yakalanmasını sağlıyor.

Normal soğutma başlıyor mu. Üfleme sıcaklığı beklenen seviyede mi.

Yeni bir ses var mı. Kompresör ya da fan tarafında değişen bir ses, zorlanmanın işareti olabiliyor.

Arıza kodu çıktı mı. Kart kaynaklı bir sorun genellikle kod olarak görünüyor.

Sigorta attı mı. Kesinti sonrası tekrarlayan sigorta atması, elektrik tarafında bakılması gereken bir durum.

Dördü de sorunsuzsa cihaz kesintiyi sağlıkla atlatmış demek. Biri varsa, ölçüm yapılmadan çalıştırmaya devam etmek sorunu büyütüyor.

Kesinti sık yaşanıyorsa

Tekrarlayan kesintiler tek tek zarar vermese de birikimli bir etki üretiyor.

Her kesinti sonrası kalkış, kompresör için bir zorlanma anı. Günde birkaç kez tekrarlandığında bu, cihazın çalışma saatinden çok kalkış sayısıyla yıpranması anlamına geliyor.

Bu koşulda iki madde öne çıkıyor. Birincisi gerilim koruma rölesi: düşük gerilimde çalışmayı engelliyor ve geri vermeyi geciktiriyor. İkincisi otomatik yeniden başlatma özelliğinin kapatılması; cihaz her elektrik gelişinde kendiliğinden değil, kullanıcı istediğinde çalışıyor.

İkincisi konutta mantıklı, sürekli çalışması gereken hacimlerde ise tam tersi. Karar cihazın bulunduğu yere göre veriliyor.

Ne zaman servis gerekiyor

Kesinti sonrası yaşanan her sorun servis gerektirmiyor; ayrım birkaç maddeyle yapılıyor.

Cihaz bir süre sonra kendiliğinden çalışıyorsa sorun yok; görülen şey koruma gecikmesiydi.

Ekranda kod varsa ve sıfırlamayla geçmiyorsa kart ya da sensör tarafında bakılması gerekiyor.

Sigorta tekrar tekrar atıyorsa cihaz çalıştırılmadan elektrik tarafı kontrol ediliyor.

Cihaz çalışıyor ama soğutmuyorsa kompresör tarafında bir sorun oluşmuş olabiliyor; ölçüm gerekiyor.

İlk maddede beklemek yeterli. Diğer üçünde cihazı zorlamak, küçük bir sorunu büyük bir onarıma çeviriyor.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima montajı, elektrik tarafı kontrolü ve arıza tespiti için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Şebeke koşulunun zorlu olduğu yerlerde koruma düzenini montajla birlikte planlıyoruz.