Duman ve yoğun toz dönemlerinde klima

Dumanlı ve tozlu havalarda dışarısı bir anda solunamaz hâle gelebiliyor; yangın dumanı, toz taşınımı ve yoğun kirlilik üçü de aynı sonucu veriyor. Bu günlerde klimanın ne yaptığı ve ne yapmadığı bilinmediğinde, hem konfor hem cihaz açısından yanlış kararlar veriliyor.

Bu dönemlerde cihazın rolü ne, filtre tarafında ne değişiyor ve sonrasında ne yapılıyor?

Split klima dışarıdan hava almıyor

Bu, bu tür günlerde bilinmesi gereken en önemli teknik ayrıntı.

Duvar tipi ve kaset split cihazlar dışarıdan taze hava getirmiyor. Ortamdaki havayı emiyor, şartlandırıyor ve aynı ortama geri veriyor.

Yani cihazı çalıştırmak, dışarıdaki dumanı ya da tozu içeri çekmiyor. Bu, kapalı tutulan bir mekânda klimanın kullanılabileceği anlamına geliyor: pencereler kapalıyken ortam serin tutulabiliyor.

Taze hava getiren sistemler ise farklı: santral ve havalandırma cihazları dışarıdan hava alıyor. Bu sistemlerde taze hava oranı düşürülüyor ya da filtre kademesi devreye alınıyor.

Cihazın hangi sınıfta olduğu bu yüzden önemli: split ise dışarıyla bağlantısı yok, kanallı ve santralli sistemlerde ise taze hava damperi kontrol ediliyor.

Filtre ne kadar iş görüyor

Beklenti burada gerçekçi tutulmalı.

Cihazın standart filtresi kaba sınıfta; görünür partikülleri tutuyor. Duman parçacıkları ve ince toz bu filtreden geçiyor.

Yani klima bir hava temizleyici değil. Ortamın havasını dolaştırırken bir miktar kaba partikül tutuyor, o kadar.

Bu dönemlerde ince partikül filtreli bir hava temizleyici belirgin fark üretiyor; klima ise sıcaklık ve nem tarafını üstleniyor.

İkinci nokta filtrenin doluluğu: yoğun toz ve duman döneminde filtre çok daha hızlı doluyor. Kontrol aralığı bu dönemlerde kısaltılıyor.

Dolmuş bir filtre yalnız verimi düşürmüyor; tuttuğu yükü nemli yüzeyde barındırarak koku da üretebiliyor.

Yükü asıl dış ünite alıyor

Asıl yükü bu dönemlerde dış ünite alıyor.

Kanatçık aralarına giren kül, is ve ince toz, ısı atma yüzeyini kapatıyor. Etkisi hızlı görünüyor: cihaz aynı işi daha zorlanarak yapıyor ve çekilen akım artıyor.

Duman parçacıkları yağlı bir yapıda olduğunda tabaka daha da yapışkan oluyor; kuru fırçayla alınmıyor. Kıyı kesiminde buna tuz da eklendiğinde kanatçık yüzeyi iki yönlü yükleniyor. Bu yüzden böyle bir dönemin ardından dış ünitenin kontrol edilmesi ve gerekiyorsa yıkanması, bakım takviminden bağımsız bir madde hâline geliyor.

Fan ızgarasına ve motor bölgesine ulaşan birikim de aynı kapsamda temizleniyor.

O günlerde kullanım

Kapalı tutulan bir mekânda birkaç pratik başlık işe yarıyor.

Pencereler kapalı tutuluyor. İç ortam havası dışarıdan yalıtılmış olduğunda cihaz aynı havayı şartlandırmaya devam ediyor.

Kapı altları ve sızıntılar. Kontrolsüz hava girişi, kapalı tutmanın etkisini azaltıyor.

Nem alma. Kapalı mekânda nem yükseliyorsa cihazın sürekli çalışması bu yükü dengeliyor.

Havalandırma zamanı. Ortam havası yenilenmek zorunda; bu, dışarının en temiz olduğu saate kaydırılıyor.

Filtre kontrolü. Dönem boyunca daha sık.

Bu düzen, cihazın kapasitesini aşan bir beklenti üretmeden mekânı yaşanabilir tutuyor.

Sonrasında yapılan kontrol

Yoğun bir toz ya da duman dönemi geçtikten sonra cihaz baştan değerlendiriliyor.

Filtre. Temizleniyor ya da değiştiriliyor; yapı ve is kalıntısı tutmuş filtreler yıkamayla eski hâline dönmüyor.

İç ünite yüzeyleri. Eşanjör ve fan çarkında birikim varsa sökümlü temizlik gerekiyor.

Dış ünite. Kanatçık yıkaması ve fan bölgesinin temizliği.

Ölçüm. Çekilen akım ve hava debisi; birikim etkisi burada görünüyor.

Tahliye. Toz taşıyan yoğuşma suyu, hatta tortu bırakmış olabiliyor.

Beş adım tamamlandığında cihaz sezonun geri kalanına hazır hâle geliyor. Yapılmadığında ise en sıcak günlerde kapasite kaybı olarak geri dönüyor.

İşletmelerde ek başlıklar

Ticari mekânlarda bu dönemler ayrıca planlanıyor. Taze hava getiren sistemlerde damper konumu ve filtre kademesi kontrol ediliyor; kaba filtre bu dönemde çok daha hızlı doluyor.

Gıda ve sağlık alanlarında iç hava kalitesi doğrudan bir gereklilik olduğu için, filtre değişimleri ve ortam ölçümleri kayda geçiriliyor.

Kapı ve giriş düzeni de önem kazanıyor: sürekli açılan bir kapı, dışarıdaki havayı doğrudan içeri taşıyor. Bir de personel tarafı var: hangi durumda taze hava oranının düşürüleceği ve ne zaman geri açılacağı önceden tanımlanmış oluyor.

Bu tanım yapılmadığında karar o anki kişiye kalıyor ve sistem çoğu zaman yanlış konumda çalışmaya devam ediyor.

Taşınabilir cihazlar ve pencere düzeni

Bu dönemlerde taşınabilir cihaz kullanılan mekânlarda ek bir başlık ortaya çıkıyor.

Bu cihazlar sıcak havayı bir kanalla dışarı atıyor ve attıkları kadar havayı mekânın içinden çekiyor. Bu hava da bir yerden geri geliyor: kapı altından, pencere kenarından ya da açık bırakılan boşluktan.

Yani mekân bir miktar negatif basınçta kalıyor ve dışarıdaki hava kontrolsüz biçimde içeri sızıyor. Duman ya da toz yoğun olan günlerde bu, istenmeyen bir durum oluyor. Kanalın geçtiği pencere boşluğunun sızdırmaz biçimde kapatılması bu etkiyi azaltıyor ama tamamen ortadan kaldırmıyor.

Bu yüzden bu tür günlerde split sistem bulunan mekânlar belirgin biçimde avantajlı kalıyor.

Kapalı mekânda hava kalitesi

Pencereler kapalı tutulduğunda ortamın kendi havası zamanla ağırlaşıyor. Kalabalık bir mekânda karbondioksit ve nem yükseliyor; klima bunları ortamdan almıyor. Bu yüzden kapalı tutma süresi sınırsız değil: ortam havası bir noktada yenilenmek zorunda kalıyor.

Uygulamada denge şöyle kuruluyor: havalandırma, dışarının en temiz olduğu saate kaydırılıyor ve kısa tutuluyor. Bu sırada klima kapatılmıyor; havalandırma bittiğinde ortamı yeniden toparlaması daha hızlı oluyor.

Ticari mekânlarda ise bu karar kişiye bırakılmıyor: hangi koşulda taze hava oranının düşürüleceği ve ne zaman geri açılacağı önceden tanımlanıyor.

Bu işi biz yapıyoruz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de yoğun toz ve duman dönemleri sonrasında filtre değerlendirmesi, iç ve dış ünite temizliği ile ölçümlü kontrol yapıyoruz.