Depo ve lojistik merkezinde iklimlendirme

Depo ve lojistik merkezlerinde iklimlendirme, konfor kliması mantığıyla çözülmüyor. Hacim çok büyük, tavan yüksek ve asıl amaç insan konforu değil çoğu zaman ürünün korunması.

Büyük hacimlerde hesap değişiyor: sıcak hava yukarıda toplanıyor ve bazı durumlarda tam iklimlendirme yerine daha basit çözümler yetiyor.

Hacim büyüdükçe hesap değişiyor

Bir konutta ısı yükü büyük ölçüde dış hava ve güneşten geliyor. Depoda tablo farklı.

Çatı yükü belirleyici. Geniş ve çoğu zaman metal olan çatı, güneş altında ısınıyor ve bu ısıyı doğrudan içeriye veriyor. Depoların yaz ortasında dışarıdan daha sıcak olmasının sebebi bu.

Kapı yükü büyük. Yükleme kapıları geniş ve uzun süre açık kalıyor. Her açılışta içeri giren hava hacmi, bir mağaza kapısıyla kıyaslanamayacak kadar fazla.

İnsan yükü küçük. Kişi sayısı hacme göre çok düşük; hesapta neredeyse ihmal ediliyor.

Ekipman yükü değişken. Forklift şarj istasyonları, konveyörler ve paketleme hatları ısı üretiyor ve bu yük belirli bölgelerde yoğunlaşıyor.

Sonuç şu: depoda soğutma kararı metrekareyle değil, çatı, kapı ve kullanım biçimiyle veriliyor.

Sıcak hava yukarıda toplanıyor

Yüksek tavanlı hacimlerde en belirleyici olay bu.

Sıcak hava hafif olduğu için yükseliyor ve tavan altında bir tabaka oluşturuyor. Zeminde çalışılan bölge ile tavan arasında birkaç derecelik değil, bazen belirgin biçimde büyük bir fark oluşuyor.

Bunun iki sonucu var. Birincisi ısıtmada israf: üretilen sıcak hava insanın bulunduğu yere hiç ulaşmadan yukarıda birikiyor. İkincisi soğutmada verimsizlik: tavandaki sıcak tabaka çatıya ısı veriyor ve dolaşım bozuluyor.

Çözüm çoğu zaman klima değil hava sirkülasyonu. Tavana yerleştirilen büyük ve yavaş dönen fanlar bu tabakalaşmayı kırıyor; yukarıdaki havayı aşağı indiriyor ve hacmi dengeliyor.

Bu, klimadan çok daha düşük maliyetli ve çoğu depoda şikâyetin büyük bölümünü çözen bir müdahale.

Her deponun tamamı şartlandırılmıyor

Büyük hacmin tamamını soğutmak çoğu zaman ne gerekli ne ekonomik. Uygulamada bölgesel çözümler tercih ediliyor.

Çalışma noktaları. Paketleme masaları, kontrol istasyonları ve ofis bölümleri ayrı ayrı şartlandırılıyor. Personelin bulunduğu yer soğutuluyor, hacmin tamamı değil.

Ürün bölgeleri. Sıcaklığa duyarlı ürünler ayrı bir bölümde toplanıyor ve yalnız o bölüm kontrol ediliyor. Bu, hem yatırım hem işletme gideri açısından belirgin fark yaratıyor.

Bölme ile ayırma. Perde, panel ya da hızlı kapılarla ayrılmış bir bölüm, açık bir hacme göre çok daha kolay şartlandırılıyor.

Bu yaklaşım depo yönetiminin de parçası: hangi ürün nerede duracak sorusu, iklimlendirme kararıyla birlikte veriliyor.

Ürün koşulu ile insan konforu farklı

Depoda amaç her zaman konfor olmuyor; bu ayrım hesabı doğrudan değiştiriyor.

Ürün için tanımlanmış bir sıcaklık ve nem aralığı varsa, sistem o aralığı tutmak üzere kuruluyor. Bu, konfor kliması gibi aç-kapa çalışan bir düzenden farklı: değerler dar bir bantta ve sürekli tutulmalı.

Nem burada bazen sıcaklıktan önemli. Kâğıt, tekstil, elektronik ve bazı gıda ürünleri nemden doğrudan etkileniyor. Yüksek nem küf ve korozyon, düşük nem statik elektrik ve kuruma anlamına geliyor.

Bu tip durumlarda ölçüm ve kayıt da işin parçası oluyor: hangi bölgede hangi değerler tutuldu sorusu, ürün sorumluluğunun bir parçası. Buna karşılık yalnız personel konforu hedefleniyorsa çözüm çok daha basit ve ucuz kalıyor.

Yalıtım ve gölgeleme önce geliyor

Depolarda cihaz almadan önce yapılabilecek işler, çoğu zaman cihazdan daha çok karşılık veriyor.

Çatı yalıtımı. Yükün en büyük kaynağı çatıysa, yalıtım doğrudan o kaynağı kesiyor. Yatırım büyük ama etkisi kalıcı ve hem yaz hem kış çalışıyor.

Çatı rengi ve yansıtıcı kaplama. Açık renkli ya da yansıtıcı bir yüzey, emilen güneş ısısını belirgin biçimde düşürüyor.

Hızlı kapılar. Yükleme kapısının açık kalma süresini kısaltmak, giren hava miktarını doğrudan azaltıyor. Hava perdesi de aynı işi yapıyor.

Çatı havalandırması. Tavanda biriken sıcak havayı dışarı atan basit sistemler, hacmin sıcaklığını düşürüyor ve soğutma ihtiyacını azaltıyor.

Bu dördü yapılmadan alınan bir klima, hesaplanandan büyük bir yükle karşılaşıyor ve yetersiz kalıyor.

Cihaz seçimi ve montaj

Şartlandırma kararı verildiğinde, ekipman seçimi de bu hacme göre değişiyor.

Yüksek tavanlı hacimlerde duvara asılan bir split genellikle uygun değil; üflemesi hacmin tamamına ulaşmıyor. Kanallı sistemler ve yüksek basınçlı üfleme yapabilen cihazlar tercih ediliyor.

Montaj yüksekliği de sorun: bakım için platform ya da yükseltici gerekiyorsa, iş fiilen yapılmıyor. Erişim planlanması cihaz seçiminin parçası.

Toz yükü ayrıca yüksek. Forklift trafiği ve paketleme işlemleri havaya sürekli toz veriyor; filtre ve eşanjör birikimi konuta göre çok daha hızlı ilerliyor.

Bu, bakım aralığının kısalması demek. Depolarda bakım takvimi genellikle çalışma vardiyasına göre planlanıyor.

Soğuk depo ayrı bir konu

Bir ayrım yapmak gerekiyor: bu yazının konusu şartlandırılmış depo, soğuk hava deposu değil. Soğuk hava depoları farklı bir ekipman sınıfı kullanıyor; çalışma sıcaklıkları, yalıtım kalınlıkları, kapı tipleri ve akışkan seçimi ayrı bir mühendislik başlığı. Konfor ya da ürün koruma amaçlı şartlandırma ise standart iklimlendirme ekipmanıyla çözülüyor.

Karışıklık pratikte sorun üretiyor: soğuk oda beklentisiyle kurulan bir konfor sistemi hedefe hiç ulaşmıyor ve sürekli tam kapasitede çalışarak yıpranıyor. Beklentinin baştan netleşmesi bu yüzden önemli.

Ölçmeden karar verilmiyor

Büyük hacimlerde tahminle ilerlemek pahalı; birkaç basit ölçüm kararı netleştiriyor.

Zemin ve tavan sıcaklığı ayrı ayrı. Aradaki fark, sirkülasyon ihtiyacını doğrudan gösteriyor. Fark büyükse çözüm klimadan önce fan.

Gün içi sıcaklık eğrisi. En sıcak saatin ne zaman olduğu ve kapı hareketleriyle ilişkisi, yükün kaynağını ayırt ediyor.

Nem. Ürün koruma söz konusuysa sıcaklık kadar izleniyor.

Bu üç ölçüm birkaç günlük bir kayıtla yapılabiliyor ve yatırım kararının boyutunu belirgin biçimde küçültebiliyor. Çoğu depoda sonuç aynı: sorun kapasite değil, hava dağılımı ve çatı yükü.

Kışın ısıtma sorunu

Depolarda tartışma yalnız yaza ait değil; kış tarafı bazen daha zor.

Isıtılan sıcak hava doğrudan yukarı çıkıyor ve tavan altında birikiyor. Zeminde çalışan personel bundan hiç faydalanmıyor. Üretilen ısının önemli bir bölümü, kimsenin bulunmadığı bir hacmi ısıtıyor.

Bu, sirkülasyon fanlarının kışın da çalıştırılmasının sebebi. Yukarıdaki sıcak havayı aşağı indirmek, ek ısıtma kapasitesinden daha ucuz bir çözüm.

İkinci yaklaşım noktasal ısıtma: çalışma istasyonlarının üzerine yönlendirilen ışınım tipi ısıtıcılar, hacmi değil kişiyi ısıtıyor. Yükleme kapılarının kış boyunca açık kalması ise kapasitenin tamamını yutabiliyor; hava perdesi burada da aynı işi görüyor.

Yaptığımız işler

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de depo, lojistik merkezi ve büyük hacimli mekânlar için iklimlendirme değerlendirmesi, montaj ve dönemsel bakım yapıyoruz. Keşifte çatı, kapı ve kullanım biçimini birlikte değerlendiriyoruz.