Bakır boru çapı nasıl seçilir?

Klima montajında bakır boru rastgele seçilmiyor. Sıvı ve gaz hatlarının çapı cihazın kapasitesine, hat uzunluğuna ve iki ünite arasındaki yükseklik farkına göre belirleniyor. Yanlış çap, ilk gün sorun çıkarmıyor ama kapasiteyi düşürüyor ve kompresörü yoruyor.

Çap seçimi kapasiteye ve hat uzunluğuna bağlı; yanlış seçilen bir çap iki yönde de sorun üretiyor.

İki hat, iki farklı iş

Split klimada dış ve iç ünite arasında iki bakır boru gidiyor ve ikisi farklı iş yapıyor.

Sıvı hattı ince olan. Dış ünitede yoğuşmuş akışkanı sıvı halde iç üniteye taşıyor. Sıvı yoğun olduğu için aynı miktarı taşımak için daha az kesit yetiyor.

Gaz hattı kalın olan. İç ünitede buharlaşmış akışkanı gaz halinde kompresöre geri getiriyor. Gaz çok daha hacimli olduğu için kesit büyük olmak zorunda.

İkisi de yalıtılıyor. Yalnız kalın hattın sarılıp incesinin çıplak bırakılması sık görülen bir eksik ve terlemeye yol açıyor.

Çapı ne belirliyor

Seçim üç girdiye bakıyor.

Cihaz kapasitesi. Büyük kapasite daha çok akışkan dolaştırıyor; kesit buna göre büyüyor. Üretici her kapasite için hat çaplarını veriyor.

Hat uzunluğu. Uzayan hatta sürtünme kaybı artıyor. Belirli bir uzunluğun üstünde çap bir kademe büyütülüyor.

Kot farkı. İki ünite arasındaki yükseklik, özellikle gaz hattında yağ dönüşünü etkiliyor ve çap seçimine giriyor.

Bu üçlü için üretici belgelerinde tablo bulunuyor. Tahminle ya da "elimizde bu vardı" mantığıyla seçim yapılmıyor.

Gaz hattı dar kalırsa

En sık karşılaşılan yanlış bu ve etkisi çift taraflı.

Dar kesitte akış hızlanıyor ve sürtünme kaybı büyüyor. Kompresörün emiş basıncı düşüyor, aynı soğutmayı yapmak için daha çok çalışması gerekiyor.

Sonuç kapasite kaybı ve tüketim artışı. Cihaz etiketindeki değeri veremiyor; kullanıcı bunu "klima zayıf soğutuyor" olarak fark ediyor.

Ölçümde tablo tıkanıklığa benziyor: aşırı ısıtma yükseliyor. Ama sistemde tıkanma yok — hattın kendisi dar.

Gaz hattı gereğinden geniş olursa

Kalın boru her zaman daha iyi değil; ters yönde bir sorun doğuruyor.

Geniş kesitte akış hızı düşüyor. Kompresör yağı akışkanla birlikte taşındığı için, hız belirli bir değerin altına inince yağ hatta kalıyor ve kompresöre geri dönmüyor.

Sonuç kompresörün zamanla yağsız kalması. Bu, ilk günden görünmeyen ve en pahalı arızaya çıkan bir kusur.

Özellikle dikey hatlarda ve kot farkı olan kurulumlarda hız belirleyici; yağın yukarı taşınması akış hızına bağlı.

Sıvı hattında yanlış çap

Sıvı hattı daha bağışlayıcı ama orada da sınır var.

Dar bir sıvı hattında basınç kaybı artıyor ve akışkan genleşme elemanına ulaşmadan kısmen buharlaşabiliyor. Buna kabarcık oluşumu deniyor ve genleşme elemanının düzgün çalışmasını engelliyor.

Belirtisi kapasite düşüşü ve aralıklı soğutma oluyor. Sistemde gaz eksik olmadığı halde gaz eksikliği tablosu görünebiliyor.

Aşırı geniş sıvı hattında ise sistemdeki toplam akışkan miktarı artıyor; şarj hesabı değişiyor.

Yağ tuzağı: dikey hatlarda ek önlem

Kot farkı büyük olan kurulumlarda çap seçimi tek başına yetmiyor; hatta bir de yağ tuzağı yapılıyor.

Yağ tuzağı, dikey gaz hattının belirli aralıklarla U biçiminde kıvrılması. Yukarı doğru akan gaz, bu kıvrımda biriken yağı önüne katıp taşıyor. Kıvrım olmadan yağ dikey hatta geri kayıyor ve kompresöre dönmüyor.

Hattın dibine de bir tuzak konuyor; duruş sırasında geri akan yağın kompresöre hücum etmesini engelliyor.

Gereken aralık üretici belgelerinde veriliyor ve kot farkına göre değişiyor. Ev tipi kurulumların çoğunda kot farkı küçük olduğu için gündeme gelmiyor; ticari ve çok katlı kurulumlarda ise tasarımın parçası.

Multi ve VRF sistemlerde tablo değişiyor

Tek iç üniteli sistemde iki boru var ve hesap görece basit. Birden çok iç ünite bağlanınca çap seçimi kademeli hale geliyor.

Dış üniteden çıkan ana hat, dağıtıcıdan sonra kollara ayrılıyor ve her kolun çapı o kolun beslediği kapasiteye göre küçülüyor. Ana hattın çapı ise toplam kapasiteye göre belirleniyor.

Burada sık yapılan hata bütün kolları aynı çapta çekmek. Sonuç, uzak iç ünitelerin yeterli akışkan alamaması ve kapasite dengesizliği oluyor — bir oda soğurken diğeri soğumuyor.

VRF sistemlerde hesap daha da ayrıntılı; üretici tasarım yazılımı kullanılıyor. Sistemlerin nasıl çalıştığını VRF sistem nedir yazısında anlattık.

Bakırın kendisi de önemli

Çap kadar borunun cinsi de belirleyici.

Klima tesisatında soğutma sınıfı bakır kullanılıyor. Bu boru içeriden temiz ve kuru geliyor, uçları kapalı satılıyor.

Su tesisatı borusu aynı iş için uygun değil: iç yüzey temizliği farklı ve et kalınlığı sistemin çalışma basıncına göre hesaplanmamış oluyor. R32 sistemlerin biraz daha yüksek basınçta çalışması bu farkı önemli kılıyor.

Borunun uçlarının kapalı gelmesi de bir sebep taşıyor: açık kalan boru içine nem ve toz alıyor. Şantiyede günlerce açık bekleyen hatlar bu yüzden sorun çıkarıyor.

Yanlış çap sonradan anlaşılır mı

Boru dışarıdan ölçülebiliyor; çap gözle ve kumpasla belirlenebiliyor.

Ama asıl soru çapın doğru olup olmadığı ve bu cihazın belgelerine bakmadan söylenemiyor. Etiketteki model kodundan üretici tablosuna ulaşılıyor.

Ölçüm de ipucu veriyor. Aşırı ısıtma sürekli yüksek çıkıyor ve tıkanıklık ile gaz azlığı elenmişse, hat tasarımı gündeme geliyor.

Üç sebebi ayıran ölçümü teşhis yazımızda tabloyla verdik.

Montaj öncesi netleşmesi gerekenler

Çap kararı montaj gününe bırakılmıyor; keşifte belirleniyor. Ölçülecek üç şey var: iki ünite arasındaki gerçek hat uzunluğu (güzergâh boyunca, kuş uçuşu değil), yükseklik farkı ve cihazın kapasitesi. Bu üçü elde olunca üretici tablosundan çap okunuyor ve gerekiyorsa gaz ilavesi miktarı hesaplanıyor.

Keşif yapılmadan gelen bir montajda çap çoğu zaman "standart" olarak seçiliyor. Standart kurulumda sorun çıkmıyor; uzun ya da kot farklı bir güzergâhta ise sorun sonradan ortaya çıkıyor.

Düzeltmek mümkün mü

Yanlış çap tespit edilirse çözüm hattın yenilenmesi oluyor ve bu, montajın tekrar edilmesi demek. Maliyeti belirleyen şey güzergâh: sıva altından geçen ya da kapalı bir kanaldan giden hat, açıkta gidene göre çok daha zor.

Bu yüzden çap seçimi montaj öncesinde konuşulması gereken bir konu. Sonradan düzeltmek, baştan doğru yapmaktan katbekat pahalı.

Hat uzunluğu ve gaz ilavesi tarafını ayrı bir yazıda ele aldık.

Servis çağırmak isterseniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de montaj yapıyoruz. Hat çapını cihazın kendi belgelerindeki tabloya göre seçiyor, uzunluk ve kot farkını montaj öncesinde ölçüyoruz.

Montaj kapsamı için klima montajı sayfamıza bakabilirsiniz.

0531 887 49 62 · Servis talebi