A2L nedir, hangi gazlar bu sınıfta?

Klima etiketlerinde ve teknik belgelerde geçen A2L ifadesi, soğutucu akışkanın güvenlik sınıfını gösteriyor. Yeni cihazların büyük bölümünde bu ibare bulunuyor ama ne anlama geldiği çoğu zaman açıklanmıyor.

Sınıflandırma nasıl kuruluyor, hangi akışkan nerede duruyor ve bu cihaz seçimine nasıl yansıyor?

Sınıflandırma iki harften oluşuyor

Soğutucu akışkan güvenlik sınıfı bir harf ve bir rakamdan oluşuyor; bazen sonuna bir harf daha ekleniyor.

İlk harf zehirliliği gösteriyor. A sınıfı düşük zehirlilik, B sınıfı yüksek zehirlilik anlamına geliyor. Ev tipi klimalarda kullanılan akışkanların tamamı A sınıfında.

Rakam yanıcılığı gösteriyor. 1 yanıcı değil, 2 yanıcı, 3 çok yanıcı demek.

A2L'deki L harfi ise sonradan eklendi. "Düşük alev yayılma hızı" anlamına geliyor ve 2 sınıfının içinden ayrı bir alt sınıf oluşturuyor.

Yani A2L şu şekilde okunuyor: düşük zehirlilikte, yanıcı ama alev yayılma hızı düşük.

Hangi gaz hangi sınıfta

Klima ve soğutma alanında karşılaşılan akışkanların sınıfları şöyle dağılıyor.

A1 — yanıcı değil: R410A, R134a, R407C. Uzun yıllar ev tipi klimaların standardıydı. Yanıcılık açısından sorunsuz; sorun iklim etkisinde.

A2L — hafif yanıcı: R32, R454B, R1234yf. Yeni ev tipi splitlerin neredeyse tamamı R32 kullanıyor. R1234yf ise otomotiv iklimlendirmesinde yaygın.

A2 — yanıcı: R152a. Klimada yaygın değil.

A3 — çok yanıcı: R290 (propan), R600a (izobütan). R600a buzdolaplarında çok yaygın; R290 ise küçük kapasiteli ticari soğutmada ve bazı ısı pompalarında kullanılıyor.

Buradaki karşılaştırma önemli: buzdolabınızda zaten A3 sınıfı, yani R32'den çok daha yanıcı bir gaz var ve bu kimseyi rahatsız etmiyor. Sebep miktar — buzdolabındaki şarj çok küçük.

L harfi neden ayrı bir sınıf doğurdu

A2 ile A2L arasındaki fark akademik değil, pratik.

A2L akışkanların tutuşması için iki koşul gerekiyor: gazın havadaki yoğunluğunun dar bir aralık içinde olması ve yüksek enerjili bir ateşleme kaynağı bulunması. Sıradan bir kıvılcım yetmiyor.

Tutuştuktan sonra da alev yavaş yayılıyor. Bu, patlayıcı bir davranış yerine sınırlı ve yavaş bir yanma anlamına geliyor.

Bu iki özellik birlikte, A2L akışkanların A2'den belirgin biçimde farklı ele alınmasını mümkün kıldı. Ev tipi cihazlarda kullanılmalarına izin verilmesinin sebebi de bu.

Zehirlilik harfi neden hep A

Sınıflandırmanın ilk harfi zehirliliği gösteriyor ve ev tipi klimalarda karşılaşılan akışkanların tamamı A sınıfında. Bu tesadüf değil.

B sınıfı akışkanlar — amonyak en bilinen örnek — soluma yoluyla sağlık riski taşıyor. Yüksek verimleri sebebiyle büyük sanayi tesislerinde ve soğuk hava depolarında kullanılıyorlar, ama insanların sürekli bulunduğu hacimlerde doğrudan kullanılmıyorlar.

Bu ayrım, klima kullanıcısının aslında yalnız rakamla ilgilenmesi gerektiği anlamına geliyor. Harf zaten sabit; değişen tek şey yanıcılık.

Yine de "düşük zehirlilik" sınırsız solunabilir demek değil: kapalı bir hacimde büyük miktarda akışkan boşalırsa oksijen yerini alarak boğulma riski doğuruyor. Teknik hacimlerde havalandırma şartının sebeplerinden biri de bu.

Sınıf, cihaz seçimini nasıl etkiliyor

Kullanıcı açısından tek somut etkisi oda alanı şartı.

A2L akışkan kullanan cihazlarda, belirli bir şarj miktarının üzerinde asgari oda taban alanı isteniyor. Küçük hacimli odalarda yüksek kapasiteli cihaz kurulumu bu sebeple sınırlanabiliyor.

Bu değer modele göre değişiyor ve cihazın kendi montaj belgesinde yazıyor. Genel bir tablo vermek doğru olmuyor; standardın hangi baskısına göre belgelendirildiği sonucu değiştiriyor.

Pratik sonuç: dar bir odaya cihaz planlanıyorsa, kapasite hesabının yanında bu şartın da kontrol edilmesi gerekiyor.

Etiketten nasıl okunuyor

Cihazın dış ünitesindeki etikette akışkanın adı ve şarj miktarı yazıyor.

Aranacak iki bilgi var: akışkan adı (R32, R410A gibi) ve şarj miktarı kilogram cinsinden. A2L akışkan kullanan cihazlarda ayrıca turuncu zeminli bir alev işareti bulunuyor.

Şarj miktarı yalnız güvenlik açısından değil, mevzuat açısından da anlam taşıyor; belirli eşiklerin üzerindeki sistemler için düzenli kaçak kontrolü yükümlülüğü doğuyor. Ev tipi splitler bu eşiklerin çok altında kalıyor.

Etiket okunamıyorsa cihazın modeli üzerinden üreticinin teknik belgesine bakılıyor.

Servis tarafında ne değişiyor

Sınıfın asıl karşılığı serviste ortaya çıkıyor.

A2L akışkanlarla çalışırken açık alevli kaçak arama yapılmıyor; elektronik dedektör ve köpük yöntemi kullanılıyor. Hat üzerinde sıcak işlem yapılacaksa sistemin önce gazdan arındırılması gerekiyor.

Geri kazanım cihazının ve manifold takımının A2L uyumlu olması isteniyor. Bu bir tercih değil; uyumsuz ekipman hem güvenlik hem ölçüm doğruluğu açısından sorun üretiyor.

A1 ile A2L cihazlar arasında ekipman paylaşımı da dikkat gerektiriyor. Aynı hortum takımının iki akışkan arasında kontrolsüz kullanılması, kalıntı karışması anlamına geliyor.

Karışım mı tek bileşen mi

Güvenlik sınıfının yanında, sahada en çok fark yaratan ikinci özellik akışkanın karışım olup olmadığı.

R410A bir karışım; farklı akışkanların birleşiminden oluşuyor. Kaçak olduğunda bileşenler farklı hızda kaçıyor ve kalan gazın oranı bozuluyor. Doğru işlem, sistemi tamamen boşaltıp yeniden şarj etmek oluyor — üstüne ekleme yapmak cihazın performansını kalıcı biçimde düşürüyor.

R32 tek bileşenli. Kaçak sonrası oran diye bir sorun yok; eksik miktar tamamlanabiliyor.

Bu, kullanıcının cebine doğrudan yansıyan bir fark. Aynı büyüklükteki bir kaçak, R410A'lı bir cihazda daha uzun ve daha pahalı bir işlem anlamına geliyor.

Sınıf değişimi neden oldu

Geçişin sebebi güvenlik değil, iklim etkisi.

Yüksek iklim etkili akışkanlar kademeli olarak kullanımdan çekiliyor. R410A'nın küresel ısınma potansiyeli R32'nin üç katından fazla; sektör bu yüzden A1'den A2L'ye kaydı.

Yön daha da ileri gidiyor: bazı uygulamalarda A3 sınıfı doğal akışkanlar (özellikle R290) gündemde. İklim etkisi çok düşük, buna karşılık yanıcılık sınıfı yüksek. Bu da montaj kurallarını daha da sıkılaştırıyor.

Yani eğilim net: iklim etkisi düştükçe yanıcılık sınıfı yükseliyor ve güvenlik montaj tarafında sağlanıyor.

Kullanıcı için özet

Üç madde yeterli. Birincisi, A2L ev ortamında bir tehlike kaynağı değil; cihaz kapalı devre çalışıyor ve gaz odaya çıkmıyor. İkincisi, tek somut kısıt oda alanı ve bu montaj öncesi kontrol edilecek bir madde.

Üçüncüsü, fark asıl olarak servis tarafında; ekipmanın ve ekibin uyumlu olması, kullanıcının soracağı tek soru.

Sınıf, garanti ve müdahale

Güvenlik sınıfının az konuşulan bir sonucu var: A2L cihazlarda yetkisiz müdahale, garanti tarafında daha net biçimde sorun üretiyor.

Sebebi şu: uygun olmayan ekipmanla yapılan işlem yalnız performansı değil güvenlik varsayımlarını da bozuyor. Üreticiler bu yüzden A2L cihazlarda müdahale kaydını daha sıkı takip ediyor.

Kullanıcı açısından pratik sonuç, yapılan işlemin belgelenmesi. Hangi işlem, hangi tarihte, ne kadar akışkanla yapıldı — bu kayıt hem garanti hem sonraki servisler için değer taşıyor.

Bu sınıfın dışında kalan seçenekler için doğal akışkanlar: propan, CO2 ve amonyak yazısına bakabilirsiniz.

Bölgede kimi arayabilirsiniz

Aliağa, Yenişakran, Çandarlı, Bergama ve Dikili'de klima montajı, bakımı ve gaz işlemleri için ADEK Klima'ya ulaşabilirsiniz. Cihazınızın akışkan sınıfını ve şarj miktarını etiketten birlikte okuyabiliriz.